Kısaca
Genel aralık: Kurul, çocuğun doğduğu günden ergenlik çağına kadar kesilebileceğini belirtir.
Yedinci gün: Doğumun yedinci günü daha faziletlidir; tek geçerli gün değildir.
Diğer günler: TDV, 14. ve 21. gün aktarımının yanında daha önce veya sonra kesimi de anlatır.
Yaş: Büluğ ifadesi, kaynakta bulunmayan tek bir takvim yaşına çevrilmez.
Bayram: Akika niyetiyle büyükbaş ortaklığı mümkündür; bayram kurbanı niyeti ayrı korunur.
Akika kurbanının kesim zamanı nedir, akika kurbanı ne zaman kesilir?
Akika kurbanının kesim zamanı, çocuk dünyaya geldikten sonra doğum şükrü olarak bu kurbanın yerine getirilebildiği dönemdir. Din İşleri Yüksek Kurulu, doğumdan ergenlik çağına kadar kesilebileceğini ve yedinci günün daha faziletli olduğunu belirtir. Tavsiye edilen gün ile kesimin mümkün olduğu dönem birbirinden ayrılır; yalnız yedinci gün şartı kurulmaz.
Önerilen gün, bütün zaman aralığı değildir
Akikaya hazırlanırken ilk soru doğumun üzerinden kaç gün geçtiğidir; ikinci soru ise kaynakların bu zamanı nasıl nitelediğidir. Yedinci günün daha faziletli olması, farklı bir günde kesilen kurbanın sırf tarihi nedeniyle geçersiz sayılması demek değildir. Kurulun kısa fetvası hem genel aralığı hem tercih edilen günü aynı açıklamada verir.
Akika kurbanı, doğumdan ergenlik çağına kadar kesilebilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Akîka kurbanı nedir?) Kurulun akika fetvası (yeni sekmede açılır), zaman aralığını böyle tanımlar. Yeni bir takvim üretmek yerine bu ifadenin sınırını korumak gerekir. Sünnet veya mubah olarak anlatılan akikanın hükmü, adakla doğan özel yükümlülükten ayrıca değerlendirilir.
Akika neden doğumun yedinci günü kesilir?
Yedinci gün, ilgili rivayetlerde belirtilen ve kaynakların daha faziletli veya müstehap olarak anlattığı gündür. Kurul bu günü genel kesim aralığının tek geçerli tarihi olarak sunmaz.
Rivayetteki günün anlamı
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun aktardığı rivayette yedinci gün kesim, saçın tıraşı ve isim verme birlikte anılır. Bu birliktelik, doğum sevincinin şükür ve paylaşım davranışlarıyla ifade edilmesini anlatır. Rehber, rivayetin kullandığı rehin benzetmesini çocuğun hastalanacağına veya korunamayacağına dair tıbbi bir iddia olarak yorumlamaz. Kaynakta bulunmayan korku veya sağlık garantisi kurulmaz.
Akika kurbanının yedinci gün kesilmesi, daha faziletlidir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Akîka kurbanı nedir?) TDV aynı günü müstehap olarak niteler. Bu kelimeler, tercih edilen uygulamayı anlatır; başka günlerin bütünüyle yasak olduğu anlamına gelmez. Bir ailenin planı yedinci güne yetişmediğinde önce genel kesim aralığına bakılır.
| Kaynak | Zaman açıklaması | Çıkarılmaması gereken sonuç |
|---|---|---|
| Din İşleri Yüksek Kurulu | Yedinci gün daha faziletli | Yalnız bu gün geçerli değildir |
| TDV Akîka maddesi | Yedinci gün müstehap | Diğer günler yasak sayılmaz |
| Hadislerle İslâm, cilt 4 s. 112 | Kesim, saç ve isim aynı bağlamda anlatılır | Yeni sağlık garantisi üretilmez |
| Diyanet İlmihali II | Genel aralık doğumdan büluğa kadar | Tek takvim gününe indirgenmez |
Gün sayımını aile veya kesimi üstlenen kişiyle önceden konuşmak pratik bir hazırlıktır. İncelenen metinler, farklı saatlerde doğum için ayrıntılı gün hesabı formülü vermez. Bu yüzden rehber doğumdan sonraki belirli saati zorunlu kesim anı olarak tarif etmez. Tarih hesabında ihtilaf veya belirsizlik varsa ayrıntılar dinî danışmaya aktarılabilir.
Yedinci günü planlarken koruyun:
- Faziletli gün ile mümkün kesim aralığı ayrımını.
- Tarih planı ile hayvanın yaş ve sağlık şartlarının ayrı olduğunu.
- Çocuk sağlığı hakkında kurban tarihinden sonuç çıkarılmamasını.
- Kesim ve dağıtımı üstlenen kişinin planı açıkça bilmesini.
Yedinci gün kaçırılırsa 14. veya 21. gün mü beklenir?
TDV, Hz. Âişe'den aktarılan 14. ve 21. günleri anarken daha önce veya sonra kesilebileceğini de belirtir. Bu nedenle yalnız üç izinli gün varmış gibi bir takvim hazırlanmaz.
Üç tarihli liste bütün hükmün yerine geçmez
İnternette 7, 14 ve 21 sayılarının tek başına listelenmesi, bu günlerin dışındaki tarihlerde akika olmayacağı izlenimi oluşturabilir. TDV maddesinin cümlesi ise daha geniştir: belirtilen günlerin yanında önce veya sonra kesimin caiz oluşunu da anlatır. Kaynağın yalnız ilk yarısını almak, okurun gereksiz yere beklemesine ve zaman hükmünü yanlış anlamasına neden olur.
Akika kurbanı, yedinci günden daha önce veya sonra da kesilebilir. (TDV İslâm Ansiklopedisi, Akîka maddesi) TDV'nin zaman açıklaması (yeni sekmede açılır), 14. ve 21. gün aktarımını bu genel izinle birlikte verir. Rehber bu bilgiyi bütün hayat boyunca sınırsız kesim için delil olarak kullanmaz; Kurulun büluğa kadar açıklaması da dikkate alınır.
| Plan | Kaynakla uyumlu değerlendirme |
|---|---|
| Doğumun yedinci günü | Tercih edilen zaman |
| Yedinci günden önce | TDV daha önce kesime izin verir |
| 14. veya 21. gün | TDV'nin aktardığı sonraki günler |
| Bu günlerin dışında bir çocukluk tarihi | Önce-sonra açıklaması ve büluğa kadar aralık birlikte okunur |
| Erişkin için ileri yaş iddiası | İncelenen genel fetvadan tek başına çıkarılmaz |
Örneğin aile kesimi sekizinci gün yapabilecek durumda olsun. Kaynağın önce veya sonra açıklaması dikkate alınmadan mutlaka on dördüncü günü beklemesi gerektiği söylenmez. Bununla birlikte somut mezhep uygulaması veya önceden verilmiş adak sözü varsa ayrı değerlendirme gerekir. Bu örnek yeni bir özel gün kuralı değil, TDV açıklamasının günlük planlamaya uygulanmasıdır.
Tam cümle: Kaynağın sadece 7–14–21 listesi değil, önce-sonra açıklaması da okundu.
Genel aralık: Doğumdan büluğa kadar dönem dikkate alındı.
Özel söz: Varsa adak sözü genel akika takviminden ayrı değerlendirildi.
Usul: Tarih kolaylığı hayvanın diğer şartlarını değiştirmedi.
Akika kaç yaşına kadar kesilir; ergenlik sonrası ne söylenebilir?
Kurulun genel fetvası büluğ çağına kadar kesilebileceğini söyler; burada herkese uygulanacak sayısal bir yaş verilmez. Erişkinin kendi adına akika kesmesi gibi ayrı meseleler bu kısa zaman ifadesinden doğrudan sonuçlandırılmaz.
Büluğ bir kaynak terimidir
Büluğ ifadesini hiçbir ek kaynak olmadan herkes için aynı doğum gününe çevirmek doğru olmaz. İncelenen akika fetvası 10, 15 veya 18 yaş diye tek sayı vermez. Bu nedenle rehber kronolojik bir yaş tablosu üretmez. Okurun kişisel durumunu açıklayan ayrıntılar varsa, bunlar ilgili mezhebin değerlendirmesiyle birlikte dinî danışmaya götürülebilir.
Akikanın genel zaman aralığı, doğumdan büluğ çağına kadar anlatılır. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Akîka Kurbanı) Kaynağın bu cümlesi, ileri yaştaki her kişi için yeni bir borç veya ceza doğduğu anlamına gelmez. Akikanın dinî hükmü de ayrıca korunur: İlmihal Hanefî anlatımını mubah veya mendup, diğer üç mezhebi sünnet olarak verir.
Erişkinin kendisi için akika kesmesi konusunda bazı eserlerde farklı rivayetler bulunması, kısa bir fetvanın kapsamını otomatik genişletmez. Bu yazı söz konusu rivayetlerin sıhhatini ayrıca incelemeden yetişkin için kesin bir uygulama hükmü kurmaz. Çocuğa yönelik genel zaman rehberi ile erişkinin kendisi için kurban kesmesi ayrı sorular olarak tutulur.
Yaş sorusunda doğrulanmış bilgi ile yorum ayrımı:
- Doğrulanmış: Kurul doğumdan büluğa kadar aralık belirtir.
- Doğrulanmış: Yedinci gün daha faziletlidir.
- Kaynakta yok: Herkes için tek bir takvim yaşı.
- Ayrı inceleme gerektirir: Erişkinin kendi adına akika uygulaması.
Akika Kurban Bayramı'nda veya adakla birlikte kesilebilir mi?
Kurban Bayramı'nda akika niyetiyle büyükbaş ortaklığı mümkündür; ortakların tamamı ibadet niyeti taşımalıdır. Akika ile bayram kurbanı farklı niyetlerdir. Önceden kurulmuş bir adak sözü varsa adağın şartı da ayrıca korunur.
Bayram tarihi akikanın niteliğini değiştirmez
Din İşleri Yüksek Kurulu, aynı büyükbaş hayvanda bir kısmı udhiyye, bir kısmı akika, adak veya nafile niyetli ortaklara izin verir. Bu izin, akika için mutlaka bayram beklenmesi gerektiğini söylemez. Bayram gününe denk gelen kesim bir planlama tercihidir; doğumdan sonraki genel zaman aralığı ve kurban türü kendi açıklamalarıyla değerlendirilir.
Akika niyeti, ibadet amacı taşıyan farklı ortaklık niyetleriyle aynı büyükbaşta bulunabilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Akika, adak, udhiyye ve nafile kurbanlar için aynı büyükbaş hayvana ortak olunabilir mi?) Hisse kuralları kurban hissesi rehberindedir. Kesim günü aynı olsa da bütün paylar aynı kurban türü hâline gelmez.
| Durum | Bakılacak kaynak çerçevesi |
|---|---|
| Gönüllü akika | Doğum şükrü ve akikanın genel zamanı |
| Bayramda akika payı | Akika niyeti ile ortaklık ve kesim şartları |
| Şartlı kurban adağı | Adak sözünün gerçekleşme şartı |
| Bayram kurbanı yükümlülüğü | Udhiyye hükmü ve kesim günleri |
| Aynı hayvanda farklı paylar | Her payın niyeti ve et paylaşımı ayrı korunur |
Kurban adağını sırf doğumla ilişkili olduğu için akika saymak doğru değildir. Şarta bağlı adak, şartın gerçekleşmesiyle kendi yükümlülüğünü doğurur; dağıtımı da adak hükümlerine göre yapılır. Sözün kapsamı adak nasıl adanır yazısında, akikanın kişiye farz olup olmadığı ise akika kurbanı farz mı rehberinde ayrıntılandırılır.
İsim, saç ve sadaka kesim günüyle nasıl ilişkilidir?
Kurul, akika gününde isim verilmesini ve saç ağırlığınca sadakayı müstehap olarak anlatır. Hadislerle İslâm, Peygamberimizin kendi oğluna doğduğu gece ad verdiğini de aktarır; isim koymak için kesimi beklemek şartı üretilmez.
Birlikte anılan uygulamalar tek bir zorunlu saate bağlanmaz
Akika, saç ve isim aynı rivayette geçtiği için bazı aileler kurban kesilene kadar çocuğa isim verilemeyeceğini düşünebilir. Diyanet'in Hadislerle İslâm eseri, Peygamberimizin kendi oğluna doğduğu gece isim verdiğini de anlatır. Bu bilgi, isim koymayı akika kesiminin tamamlanmasına bağlı bir işlem gibi sunmamak gerektiğini gösterir. Rehber yeni bir tescil veya sağlık işlemi kuralı koymaz.
Çocuğa isim verilmesi, yalnız akika kesiminden sonraya bırakılması gereken bir işlem değildir. (Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslâm, cilt 4 s. 112) Doğum ve isim hakkındaki anlatım (yeni sekmede açılır), aynı bağlamdaki farklı uygulamaları birlikte okumaya yardımcı olur. İsim için kesin bir kurban tarihi beklenmesi bu kaynaktan çıkarılmaz.
Saç ağırlığınca sadaka açıklamasında da kaynakta verilen miktar ölçütü korunur; güncel altın veya gümüş fiyatından burada bir tutar hesaplanmaz. Saçın tıraşı gibi uygulamalar, kurban tarihinden çocuk sağlığına dair sonuç çıkarmak için kullanılmaz. Kesim usulü, niyet ve ilgili doğum uygulamaları akika kurbanı nasıl kesilir rehberinde ayrıca anlatılır.
İsim: İsim verme kesim şartı gibi sunulmadı.
Sadaka: Kaynakta verilen saç ağırlığı ölçütü ile değişken piyasa tutarı ayrıldı.
Sağlık: Kurban tarihinden hastalık veya korunma garantisi çıkarılmadı.
Kapsam: Doğum uygulamaları akikaya özgü yeni bir zorunlu dua paketine dönüştürülmedi.
Akika için zaman planı nasıl hazırlanır?
Doğum sonrası aralık, tercih edilen yedinci gün, varsa özel adak sözü ve kesimi üstlenecek kişinin planı birlikte değerlendirilir. Zaman uygunluğu hayvanın yaş ve sağlık şartlarının yerini tutmaz; vekâlet ve dağıtım ayrıca netleştirilir.
Vekâletle kesim düşünen aile, çocuğun doğum tarihini ve akika niyetini görüşmede ayrı bilgiler olarak iletebilir. Doğum tarihi zaman planını, niyet ise hangi kurbanın istendiğini açıklar. Yalnız bir tarih bildirilmesi kurbanın türünü açıklamaya yetmeyebilir. Kurulun vekâlet açıklaması başkasına kestirmeye imkân verir; bu imkân kesimi üstlenen kişinin planlanan gün hakkında bilgilendirilmesini gereksiz kılmaz.
Bir aile yedinci güne yetişemediği için bütün hazırlığı bırakmayı düşünüyorsa kaynakların genel aralığını yeniden okumalıdır. TDV'nin daha önce veya sonra kesim açıklaması ile Kurulun doğumdan bûluğa kadar ifadesi aynı konuya farklı ayrıntılar ekler. Yalnız bir günün kaçırılması üzerinden yeni bir geçersizlik hükmü kurulmaz. Bu değerlendirme, önceden kurulmuş özel bir adak sözünün şartlarını ortadan kaldırmaz.
Zaman planını değiştirmek, kurbanın niyetini kendiliğinden değiştirmez. Çocuk için akika düşünülürken kesimin bayram gününe alınması, payı otomatik bayram kurbanı yapmaz. Ortaklıkta her kişinin ibadet niyeti ayrıca bilinir. Etin akika, adak veya udhiyye payına ait olması da dağıtım hükümlerini etkiler. Takvim kolaylığıyla ibadet türünü aynı karar gibi ele almamak, planın doğru anlaşılmasını sağlar.
İbadet hükmüyle organizasyon planını ayırın
Önce doğumun üzerinden geçen zamanı, sonra kaynakların kesim aralığını düşünün. Yedinci gün yetişmiyorsa yalnız belirli sayıların tekrarlandığı bir listeye bakarak yeni yasaklar üretmeyin. Vekâletle kesim düşünülüyorsa planlanan tarih ve kurban türünü açıkça iletin. Kurban vekâleti nasıl verilir rehberi, başkasına kestirmenin temel esaslarını açıklar.
Kesim günü belirlendiğinde hayvanın uygunluğu ve etin nasıl teslim veya dağıtılacağı da konuşulur. Kurbanlık hayvan şartları yaş ve sağlık konularını, akika kurbanı yenir mi yazısı et paylaşımını tamamlar. Tarihin doğru seçilmesi bu diğer şartları kendiliğinden karşılamaz; hazırlıkta her konu kendi kaynağıyla değerlendirilir.
Akika kurbanı ne zaman kesilir sorusunun kısa cevabı doğumdan büluğa kadar, tercih edilen gün ise yedinci gündür. TDV'nin önce veya sonra açıklaması tek gün yanılgısını düzeltir. Bu rehber sabit yetişkinlik yaşı, kurban tarihiyle sağlık garantisi veya kaynakta bulunmayan gecikme cezası üretmez; kişisel ihtilaflar ayrıntılarıyla dinî danışmaya aktarılabilir.
Sık sorulan sorular
Akikanın yalnız yedinci gün geçerli olduğu söylenebilir mi?
Hayır. Kurul doğumdan büluğa kadar kesilebileceğini söyler, TDV ise yedinci günden önce veya sonra kesimi de anlatır. Tercih edilen gün tek geçerli gün sayılmaz.
Sekizinci gün kesim için yeni bir ceza var mıdır?
İncelenen akika zaman kaynaklarında böyle bir ceza belirtilmez. Kaynakta olmayan gecikme bedeli veya ek kurban zorunluluğu üretilmez.
14. gün planı yapılamazsa 21. gün zorunlu mudur?
TDV bu günleri aktarır, aynı cümlede daha önce veya sonra kesimin de caiz olduğunu söyler. Bu nedenle tek zorunlu sonraki tarih olarak sunulmaz.
Akika için bütün ailelere tek yaş verilir mi?
Kurulun açıklaması büluğ çağına kadardır. İncelenen fetvada herkese uygulanacak tek bir kronolojik yaş verilmediği için rehber de yeni sayı üretmez.
Kendi akikasını kesmek isteyen erişkin bu fetvaya dayanabilir mi?
Kısa fetva çocuğun doğumdan büluğa kadar aralığını anlatır. Erişkinin kendi adına akika uygulaması ayrı rivayet ve mezhep incelemesi gerektirir; burada kesin genel hüküm kurulmaz.
Bayramı beklemek akikanın şartlarından biri midir?
Genel zaman kaynakları akika için bayramı bekleme şartı koymaz. Bayramda akika niyetli ortaklık mümkündür, fakat bu bütün akikalar için tek zaman değildir.
Akika tarihi isim koymayı geciktirmeyi gerektirir mi?
Hadislerle İslâm, Peygamberimizin oğluna doğduğu gece isim verdiğini aktarır. İsim koymak için akika kesiminin tamamlanmasını bekleme zorunluluğu çıkarılmaz.
Yedinci güne uygun olmayan hayvan sırf tarih için kesilir mi?
Hayvanın yaş ve sağlık şartları korunur. Yedinci günün fazileti uygun olmayan hayvanı uygun hâle getirmez; tarih ve hayvan şartları ayrı değerlendirilir.
Doğumdan önceki kurban otomatik akika sayılır mı?
Kurulun akika tanımı yeni doğan çocuk için şükür kurbanıdır, genel zaman aralığı doğumdan başlar. Doğumdan önceki her kurbanın otomatik akika olduğu söylenmez.
Akikayla birlikte adak niyeti tarih kuralını değiştirir mi?
Geçerli bir adak sözü varsa onun konusu ve şartı ayrıca değerlendirilir. Doğuma ilişkin bütün kurbanlar sırf aynı olayla bağlantılı diye tek ibadet sayılmaz.
Vekâletle kesimde düşündüğüm günü belirtmeli miyim?
Planlanan tarihi ve akika niyetini açıkça iletmek organizasyon için faydalıdır. Bu pratik açıklık, kaynakta olmayan kesin süre veya kesim garantisi anlamına gelmez.
Akika kurbanı saat kaça kadar kesilir?
İncelenen Diyanet ve TDV kaynakları akika için bir saat sınırı belirtmez. Kurula göre akika çocuğun doğumundan büluğ çağına kadar kesilebilir; yedinci gün kesilmesi daha faziletlidir. Bu nedenle kesim saati dinî bir şart olarak değil, hayvanın teslimi ve etin dağıtımına göre planlanır.
Akika gecikirse çocuğun sağlığı tehlikeye girer mi?
İncelenen zaman kaynaklarından böyle bir sağlık hükmü çıkarılmaz. Faziletli gün açıklaması tıbbi garantiye veya korkutucu bir sebep-sonuç iddiasına dönüştürülmez.
Akika kurbanı sonradan, çocuk büyüdükten sonra kesilebilir mi?
Evet, büluğ çağına kadar kesilebilir. Din İşleri Yüksek Kurulu ve Diyanet İlmihali akikanın doğumdan büluğ çağına kadar kesilebileceğini, yedinci günün ise daha faziletli olduğunu belirtir; TDV İslâm Ansiklopedisi de yedinci günden önce veya sonra kesimin câiz olduğunu aktarır. Büluğdan sonra kişinin kendisi için akika kesmesine dair mezhep hükmü incelenen Diyanet kaynaklarında açıkça yer almaz; bu durumda il veya ilçe müftülüğüne danışılabilir.
Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.
Akîka kurbanı nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
“Akîka” maddesi (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi
İlmihal II: İslâm ve Toplum, “Kurban” ve “Adak” bölümleri (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
Hadislerle İslâm Cilt 4 Sayfa 112 (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
Akika, adak, udhiyye ve nafile kurbanlar için aynı büyükbaş hayvana ortak olunabilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Vekâlet yoluyla kurban kesilebilir mi? Kişinin bulunduğu şehir veya ülke dışında vekâletle kurban kestirmesinin hükmü nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
İlgili rehberler
Adak, Akika ve Şükür11 dk okuma
Akika Kurbanı Nasıl Kesilir? Niyet, Dua ve Kesilmezse Hükmü
Akika kurbanının kesimi, niyeti, kesimde okunanlar, saç ve sadaka sünneti ve kesilmezse hükmü.
Rehberi oku: Akika Kurbanı Nasıl Kesilir? Niyet, Dua ve Kesilmezse HükmüAdak, Akika ve Şükür11 dk okuma
Akika Kurbanı Yenir mi? Akika Etini Kimler Yiyebilir?
Akika etinin aileye, dostlara ve ihtiyaç sahiplerine dağıtımı; adak etinden farkı ve vekille paylaşım.
Rehberi oku: Akika Kurbanı Yenir mi? Akika Etini Kimler Yiyebilir?Adak, Akika ve Şükür12 dk okuma
Akika Kurbanı Şartları: Hayvan Seçimi ve Uygulama
Akikada hayvan türü, kamerî yaş, sağlık, ortaklık ve çocuk için hayvan adedine ilişkin kaynaklı rehber.
Rehberi oku: Akika Kurbanı Şartları: Hayvan Seçimi ve UygulamaAdak, Akika ve Şükür13 dk okuma
Adak Nasıl Adanır? Adak Adamanın Şartları ve Hükmü
Adak nasıl adanır, dille söylemek şart mı, adağın şartları, şartlı adak ve adaktan vazgeçmenin hükmü.
Rehberi oku: Adak Nasıl Adanır? Adak Adamanın Şartları ve Hükmü
Bu rehberi paylaşın:
Akika kesimini ön görüşmeyle planlayın
Akika için ön başvurunuzu kaydedip düşündüğünüz zamanı belirtebilirsiniz. Talep sonrasında sizinle iletişime geçilir; tarih ve kesim ayrıntıları görüşülür. Online ödeme alınmaz.