Hedy Kurbanı Nedir? Hacda Kurbanın Türleri ve Hükmü

Hedy kurbanı nedir?

Hedy kurbanı, hac ve umre ibadetleriyle bağlantılı olarak Harem bölgesinde kesilen kurbandır. Diyanet İlmihali bu adı Kâbe’ye ve Harem’e sunulan kurban anlamında kullanır. Temettu ve kıran haccındaki şükür hedyi, ihram ihlali için ceza hedyi ve gönüllü hedy farklı sebeplerle kesilir. Bayram udhiyyesi hedy sayılmaz; yer ve yükümlülük hükümleri ayrıdır.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre hac ve umrede kesilen kurbanlar “sevkedilip götürülen, sunulan şey” anlamında hedy adını alır; kesilen hayvanın küçükbaş ya da büyükbaş oluşuna göre dem ve bedene diye de anılır. Diyanet İlmihali'ne göre koyun ve keçi cinsinden kurbana dem, sığır ve deve cinsinden kurbana bedene denir.

Hedy olarak deve, sığır ve davar (koyun ve keçi) kesilir; deve ve sığır yedi kişi, koyun ve keçi bir kişi içindir. Yaş ve kusur bakımından Kurban Bayramı kurbanı olamayan bir hayvan hedy de olamaz; bu şartları kurbanlık hayvan şartları rehberinde bulabilirsiniz.

Hedyin sebebi adından daha önemlidir

Diyanet İlmihali hedyi hac ve umreyle bağlantılı kurban olarak tanımlar. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I, Hac ve Umre bölümü) TDV Kurban maddesi de udhiyye ile hedy adlarını ayrı kullanır. Hedy kurbanı nedir sorusunun uygulamadaki karşılığı, kurbanın hangi sebeple gerekli olduğudur: temettu veya kıran şükrü, bir eksikliği telafi eden ceza, ihsâr yahut gönüllü ibadet. Sebep belirlendikten sonra kesim zamanı ve etten kimin yiyebileceği anlaşılır. Yalnız “hac kurbanı” denmesi bu ayrıntıları anlatmaya yetmez.

Hedy ile udhiyye arasındaki fark nedir?

Kurban Bayramı'nda kesilen kurbana udhiyye, hacda kesilen kurbana hedy denir. Diyanet İlmihali'ne göre bu iki kurban yükümlülük bakımından birbirinden tamamen ayrıdır; hayvanın nitelikleri bakımından ise hedy, udhiyye gibidir.

Yer şartı temel ayrımdır

Din İşleri Yüksek Kurulu temettu ve kıran hedyinin hacının memleketinde kesilemeyeceğini açıklar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Hacca giden kişinin hacla ilgili kurbanları memleketinde kesilebilir mi?) Hac kurbanı yeri fetvası (yeni sekmede açılır) udhiyye için geçerli olan başka yerde vekâletle kesim kolaylığının hedye aynen uygulanamayacağını gösterir. İki kurbanın hayvan yaşı ve sağlık nitelikleri benzer olsa bile niyet, kesim yeri ve bazen zamanları ayrıdır. Bir hacının aynı bayramda iki farklı kurban hakkında soru sorması bu yüzden mümkündür.

Hacda kurban kesmek farz mı?

Hacda kurban kesmek her hacı için gerekli değildir. Hanefî mezhebine göre temettu ve kıran haccı yapanların şükür kurbanı (hedy) kesmesi vaciptir; ifrad haccı ya da yalnızca umre yapanların ise ceza kurbanını gerektiren bir durum olmadıkça kurban kesmesi gerekmez.

Diyanet İlmihali bu kurbanın dayanağı olarak “Kim hac günlerine kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen kurban kesmesi gerekir” (el-Bakara 2/196) âyetini gösterir. Hanefîlere göre bu kurban, bir seferde iki ayrı ibadet yapıldığı için şükür kurbanı (dem-i şükrân); Şâfiîlere göre ise bir eksikliğin telafisi için ceza kurbanı (dem-i cübrân) olarak kesilir.

Hac türü belirlenmeden yükümlülük söylenmez

Kurulun temettu ve kıran açıklamaları, bir hac yolcusunun kurban borcunun yalnız “hacca gitti” bilgisiyle kararlaştırılamayacağını gösterir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Temettu haccı ne demektir ve nasıl yapılır?; Kıran haccı ne demektir, nasıl yapılır?) Temettu ve kıranda şükür hedyi, ifradda ise böyle genel bir şükür hedyi yükümlülüğü yoktur. Ayrı bir ihram ihlali yaşanırsa ceza hükümleri gündeme gelebilir. Kurban kesme imkânı bulunmayan temettu veya kıran hacısının oruç hükmü ise Bakara 2/196 ve Kurul fetvasıyla ayrıca açıklanır; kişisel şartlar sorulmadan “herkes oruç tutabilir” denmez.

Ceza kurbanı (dem) nedir, hangi durumlarda gerekir?

Ceza kurbanı, hac ve umrenin vaciplerinden birinin terk edilmesi ya da vaktinde yapılmaması veya ihram yasaklarının çiğnenmesi sebebiyle kesilmesi vacip olan kurbandır. Bu cezanın koyun ya da keçi kesmek olarak ödenen türüne dem, deve ya da sığır kesmek olarak ödenen türüne bedene denir.

Hastalık gibi semavî bir mazeretle ihram yasağı işleyen kişi, dem kesmek yerine üç gün oruç tutmak ya da altı yoksula birer fıtır sadakası kadar bağışta bulunmak arasında da seçim yapabilir. Cezayı ödemek için belirli bir süre yoktur; ancak hac veya umredeki eksikliği bir an önce gidermek efdaldir. İhrama girdikten sonra bir engel nedeniyle haccı ya da umreyi tamamlayamayan kişinin ihramdan çıkmak için kestiği kurbana ise ihsâr hedyi denir.

Dem sözcüğü her zaman ceza demek değildir

Diyanet İlmihali koyun veya keçiden olan hedye dem, sığır veya deveye bedene der. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I, Hac ve Umre bölümü) Bu hayvan adları tek başına kurbanın şükür mü ceza mı olduğunu göstermez. Mîkat, vakfe veya ihram yasağı örnekleri farklı ayrıntı ve mazeretlerle ele alınır. Aynı davranışın süresi, miktarı ve mezhep görüşü sonucu değiştirebilir. Bu nedenle hacı, yaşadığı olayı ve zamanını doğru aktararak hac rehberindeki yetkili din görevlisine danışmalıdır; genel örnek tablosu kişisel fetva yerine konmamalıdır.

• Olay: Hangi ihram yasağı veya menâsik eksikliği yaşandı?

• Zaman: Fiil ne zaman ve ne kadar sürdü?

• Mazeret: Sağlık veya zorunluluk durumu var mı?

• Görüş: Uygulanan mezhep ve Kurul tercihi nedir?

Hac kurbanı nerede kesilir?

İster vacip ister nafile olsun, bütün hedy kurbanları Harem bölgesi sınırları içinde kesilir. Bayramın ilk üç gününde kesilenlerin Mina'da, diğer günlerde kesilenlerin Mekke'de kesilmesi daha faziletlidir.

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre temettu ve kıran kurbanı, Kurban Bayramı'nda kesilen udhiyye kurbanıyla ilgili olmadığından Harem bölgesi dışında, örneğin hacının memleketinde kesilmesi geçerli değildir; hac ve umreyle ilgili ceza kurbanlarının da Harem bölgesinde kesilmesi gerekir. Diyanet İlmihali'ne göre Harem dışında kesilen vacip hedy, Harem bölgesinde yeniden kesilir. Hac kurbanı bizzat kesilebileceği gibi vekâlet yoluyla da kestirilebilir.

İhsâr kurbanı ise Hanefîlere göre yine Harem bölgesinde kesilir; Şâfiîlere göre kişinin engellendiği yerde de kesilebilir.

Harem sınırı hizmet yerinden ayrıdır

Kurul, hedy ve hacla ilgili ceza kurbanının Harem bölgesi içinde kesilmesini şart koşar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Hacca giden kişinin hacla ilgili kurbanları memleketinde kesilebilir mi?) Harem dışındaki sıradan kesim yeri, hacı adına vekâlet verilmiş olsa da bu yer şartını gidermez. Diyanet İlmihali Mina’yı bayram günleri için daha faziletli yer olarak anar; Harem sınırının içinde başka bir uygun noktadaki kesimin genel geçerlilik kuralını bu tavsiyeyle karıştırmamak gerekir. Vekil veya organizasyon seçilirken hayvanın gerçekten nerede kesileceği öğrenilmelidir.

Hac kurbanı ne zaman kesilir?

Hanefî mezhebine göre temettu ve kıran kurbanı, bayramın ilk günü fecirden itibaren bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar kesilir; daha önce kesilemez. Ceza ve adak kurbanları ise bunları gerektiren sebep oluştuktan sonra bayramda ya da başka bir günde kesilebilir.

Şükür hedyi ile ceza hedyinin takvimi ayrı

Kurulun hac kurbanı zamanı fetvası temettu ve kıran hedyinde Hanefîlere göre bayramın ilk üç gününü belirtir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Hacda kurban ne zaman kesilir?) Kesim zamanı fetvası (yeni sekmede açılır) ceza ve adak hedyini sebebi ortaya çıktıktan sonraki zamanda değerlendirir. Bu yüzden bütün hedyleri tek takvime koymak yanıltıcıdır. Hac menâsikinin sıralamasında da İmam Ebû Hanîfe ile diğer görüşler arasında fark bulunur; Kurul güncel kalabalık koşullarında kolaylaştırıcı görüşün izlenebileceğini açıklar. Hac rehberinin takvimine uyulmalıdır.

Hedy kurbanının etinden kimler yiyebilir?

Nafile olarak kesilen hedy ile temettu ve kıran haccı yapanların kestiği şükür kurbanının etinden zengin-fakir herkes yiyebilir; sahiplerinin de yemesi müstehaptır. Ceza ve ihsâr kurbanlarının etinden ise kurban sahibi, bakmakla yükümlü olduğu kimseler ve zenginler yiyemez.

Ceza kurbanının eti, adak kurbanı gibi yalnızca yoksullara verilir; bu yoksulların Harem bölgesinde bulunması şart değildir. Kurban Bayramı kurbanının etinin nasıl paylaşılacağını kurban eti nasıl dağıtılır rehberinde bulabilirsiniz.

Etin hükmü kesim sebebine bağlıdır

Diyanet İlmihali şükür ve nafile hedyden sahibinin yiyebileceğini, ceza ve ihsâr hedyinde ise sahibinin, bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ve zenginlerin yiyemeyeceğini anlatır. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I, Hac ve Umre bölümü) Harem’de kesim zorunluluğu etin mutlaka yalnız Harem’deki yoksullara verileceği anlamına gelmez. Et planı yapılırken kurbanın hangi hedy türü olduğu organizasyona doğru bildirilmelidir. Bayram kurbanının üçe paylaşılması tavsiyesini ceza hedyine aktarmak doğru değildir.

Hacca giden kişi ayrıca Kurban Bayramı kurbanı keser mi?

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre tercih edilen görüşe göre haccetmekte olan kişi, seferî olsun olmasın udhiyye kurbanı kesmekle yükümlü değildir; yolcu hükmündeki kişinin kurban kesmesine ise bir engel yoktur. Şâfiî mezhebine göre udhiyye, hacda bulunsun bulunmasın imkânı olan herkes için müekked sünnettir.

Hac kurbanı ile Kurban Bayramı kurbanı birbirinin yerine geçmez: hedy Harem bölgesinde kesilir, udhiyye ise kişinin bulunduğu yerde ya da vekâletle başka bir şehirde veya ülkede kesilebilir. Kurban Bayramı kurbanını kestirmek isteyen hacı bunu vekâletle yapabilir; vekâletin nasıl verileceği kurban vekâleti nasıl verilir, başka bir yerde kesim ise kurban başka yerde kesilir mi rehberinde.

• Hac türü: Temettu, kıran veya ifrad uygulamasını belirleyin.

• Kurban türü: Hedy ile isteğe bağlı bayram udhiyyesini ayrı ifade edin.

• Kesim yeri: Hedyin Harem bölgesinde kesileceğini vekile teyit ettirin.

İki farklı kurban yükümlülüğünü karıştırmayın

Din İşleri Yüksek Kurulu tercih ettiği görüşte haccetmekte olan kişiyi udhiyye kurbanıyla yükümlü görmez. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Hac ibadetini yapan kişi, ayrıca memleketinde de kurban kesmekle yükümlü müdür?) Hacının udhiyyesi fetvası (yeni sekmede açılır) isteyen yolcunun bayram kurbanı kesmesine engel olmadığını da belirtir. Kesilirse udhiyye hedy yerine, hedy de udhiyye yerine otomatik geçmez. Özellikle vekâlet veren hacı hangi kurbanı istediğini açık söyler. Kurban vekâleti bu bilgiyi düzenlemeye yardım eder.

Sık sorulan sorular

Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.

1. 1.

   İlmihal I: İman ve İbadetler, “Hac ve Umre” bölümü (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı

2. 2.

   Kurban: Sıkça Sorulanlar (DİB Yayınları, 2018) (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu

3. 3.

   Kurban İbadetiyle İlgili Açıklama (20 Nisan 2026) (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

4. 4.

   “Kurban” maddesi (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi

5. 5.

   Temettu haccı ne demektir ve nasıl yapılır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

6. 6.

   Kıran haccı ne demektir, nasıl yapılır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

7. 7.

   Hacca giden kişinin hacla ilgili kurbanları memleketinde kesilebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

8. 8.

   Hacda kurban ne zaman kesilir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

9. 9.

   Muhsar olan kimse, ihsâr kurbanını ne zaman ve nerede keser? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

10. 10.

    Hacda kurban kesmeden önce saç tıraşı olana ceza gerekir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

11. 11.

    Hac ibadetini yapan kişi, ayrıca memleketinde de kurban kesmekle yükümlü müdür? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

12. 12.

    Ergenlik çağına girmemiş çocuk temettu‘ veya kırân haccına niyet etmesi durumunda kurban (hedy) kesmekle yükümlü olur mu? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

13. 13.

    Temettu veya kıran haccına niyet eden bir kimse kurban kesme imkânına sahip olduğu hâlde bunun yerine oruç tutabilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

14. 14.

    Kimler kurban kesmekle yükümlüdür? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

15. 15.

    Kurban kesim vakti ne zaman başlar ve biter? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

16. 16.

    Vekâlet yoluyla kurban kesilebilir mi? Kişinin bulunduğu şehir veya ülke dışında vekâletle kurban kestirmesinin hükmü nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

İlgili rehberler

• 

  Kurbanın Hükmü ve Takvimi2 Ekim 2026·12 dk okuma

  Kurban Arefesi Ne Zaman? Oruç ve İbadet Rehberi

  Arefe günü kurban kesilir mi, Zilhicce ve arefe orucu nasıl tutulur, bayramda oruç ve teşrik tekbiri.

  Rehberi oku: Kurban Arefesi Ne Zaman? Oruç ve İbadet Rehberi
• 

  Kesim ve Vekâlet2 Ekim 2026·11 dk okuma

  Kurban Vekâleti Nasıl Verilir? Vekâletle Kurban Kestirme Rehberi

  Vekâlet nasıl verilir, telefonla olur mu, ne söylenir? Kurumlara vekâlet verirken dikkat edilecekler.

  Rehberi oku: Kurban Vekâleti Nasıl Verilir? Vekâletle Kurban Kestirme Rehberi
• 

  Kesim ve Vekâlet2 Ekim 2026·11 dk okuma

  Kurban Başka Yerde Kesilir mi? Vekâlet ve Yer Seçimi

  Kurbanı başka şehirde ya da yurt dışında kestirmenin hükmü, kesim vakti, vekilin sorumluluğu ve et paylaşımı.

  Rehberi oku: Kurban Başka Yerde Kesilir mi? Vekâlet ve Yer Seçimi
• 

  Kurbanın Hükmü ve Takvimi2 Ekim 2026·11 dk okuma

  Kurban Nedir? Anlamı, Hikmeti, Kurban Ayetleri ve Hadisler

  Kurbanın anlamı ve hikmeti, Kur'an'daki kurban ayetleri, kurbanla ilgili hadisler ve Hz. İbrahim kıssası.

  Rehberi oku: Kurban Nedir? Anlamı, Hikmeti, Kurban Ayetleri ve Hadisler