Kısaca
Horoz ve tavuk: Horozdan adak olur mu? Horoz ve tavuk kurban olarak geçerli değildir; kurban adağının yerine geçmez.
Kurbanlık türler: Yalnızca koyun, keçi, sığır, manda ve deve kurban olur.
Adaklık horoz: Türbelerde horoz kesme gibi adak âdetlerinin İslâm'da yeri yoktur.
Adak kurbanı: Kurbanlık hayvanda aranan yaş ve sağlık şartları adak kurbanında da aranır.
Kesim: Horoz ve tavuk, helal kesim ilkelerine göre Allah'ın adı anılarak kesilir.
Horozdan adak olur mu: Adak kurbanı nedir?
Horozdan adak olur mu sorusunda önce adanan şeyin kurban olup olmadığı belirlenir. Kurban adayan kişi adağını dinen kurban olabilen bir hayvan keserek yerine getirir; horoz ve tavuk bu türlerden değildir. Türbe için horoz kesme âdeti de geçerli adak sayılmaz. Söz özellikle bir hayvanı sadaka verme niyetiyle kurulmuşsa kurban adağıyla aynı hükme otomatik sokulmaz.
Din İşleri Yüksek Kurulu, kurbanlık hayvanda aranan niteliklerin adak kurbanında da arandığını belirtir. Diyanet İlmihali'ne göre ise tavuk, kaz, ördek, deve kuşu, ceylan gibi hayvanların kurban olarak kesilmesi geçerli değildir. Bu nedenle “kurban keseceğim” diye adakta bulunan kişi, adağını horoz veya tavuk keserek yerine getirmiş olmaz.
Kurul'a göre kurban adağının parasını fakirlere vermek ya da aynî yardımda bulunmak da adak yerine geçmez; adak, kurban kesilerek yerine getirilir.
Horozu kurban diye kesmekle horozu bir ihtiyaç sahibine sadaka olarak vermek arasında niyet ve ibadet konusu farkı vardır. Kurul sadaka adağının ayrı hükümlerini anlatırken kurban adağının hayvan şartını kaldırmaz. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Lokma döktürüp dağıtacağım, yemek yedireceğim gibi sözler adak sayılır mı?; Adak kurbanının bedeli para olarak fakire verilebilir mi?) Adağın nasıl kurulduğu, belirli bir şart içerip içermediği ve kime yöneltildiği bilinmeden “horozu kesin” veya “yerine para verin” biçiminde tek işlem söylemek doğru değildir. Bu rehberin kesin cevabı yalnız kurban adanmışsa horozun kurban olarak geçerli olmadığıdır. Diğer sözler kendi şartlarıyla incelenir.
Kurban adağı ile yemek sadakası sözü ayrılır
Diyanet İlmihali kurbanlık türlerini koyun, keçi, sığır, manda ve deveyle sınırlar. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Kurban bölümü) Din İşleri Yüksek Kurulu adak kurbanında da aynı hayvan şartlarını arar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Adak kurbanında bulunması gereken nitelikler nelerdir?) Adak hayvanı fetvası (yeni sekmede açılır) “kurban keseceğim” sözünü kanatlıyla tamamlamaya izin vermez. Buna karşılık bir hayvanı yoksula vermeyi veya yemek yedirmeyi adamak, kelimelerine ve niyete göre sadaka konusu olabilir. İncelenen kaynakta “horoz adağı” için tek özel formül yoktur; somut söz ayrıca sorulmalıdır.
| Sözün konusu | İlk değerlendirme | Kaynak sınırı |
|---|---|---|
| Kurban keseceğim | Kurbanlık tür gerekir | Horoz kurban değildir |
| Hayvanı sadaka vereceğim | Sadaka adağı incelenir | Tam söz ve alıcı önemli |
| Türbe adına keseceğim | Geçerli adak değil | Adak yalnız Allah için |
| İçimden geçirdim | Adak borcu oluşmaz | Dille ifade gerekir |
Kurban hangi hayvanlardan olur?
Dinen kurban olarak kesilmesi kabul edilen hayvan türleri koyun, keçi, sığır, manda ve devedir; kurban yalnızca bu hayvanlardan (veya türdeşlerinden) kesilebilir. Bu beş türün dışında kalan horoz da kurban olarak kesilemez.
Kurbanın geçerliliği açısından hayvanın erkek ya da dişi olması arasında fark yoktur. Koyun ve keçi yalnızca bir kişi için; sığır, manda ve deve ise yedi kişiyi aşmamak üzere ortaklaşa kurban edilebilir. Diyanet İlmihali bu hükmün Hanefîler dâhil üç mezhebe göre olduğunu, Mâlikî mezhebinde ise parasına ve etine iştirakle ortak kurban kesiminin caiz görülmediğini belirtir. Yaş ve sağlık şartlarının ayrıntısı kurbanlık hayvan şartları rehberinde.
Küçükbaş hayvanın tek kişi adına kesilmesi, horozun küçük boyutlu olduğu için küçükbaş sayılabileceği anlamına gelmez. Dinî sınıflama boyuta göre değil, hayvanın türüne göre yapılır. Diyanet İlmihali’nin kanatlıları kurban dışında bırakması bu nedenle açıktır. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Kurban bölümü) Büyükbaş hayvanda ortaklık imkânı ise kurbanlık cins olarak geçerli bir hayvanın paylaştırılmasıdır; adak sahibinin gerekli kurallarla bir hisseye katılması mümkündür. Kurban hissesi rehberinde niyet ve pay sınırları bulunur. Geçersiz kanatlı kesimini sonradan “bir hisseye denk” saymak için kaynakta dayanak yoktur.
Kanatlılar ile kurbanlık türleri
Diyanet İlmihali tavuk, kaz, ördek ve deve kuşunu kurbanlık türlerin dışında sayar. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Kurban bölümü) Bu liste kanatlı hayvanların gıda olarak kesilmesinin yasak olduğu anlamına gelmez; yalnız kurban ibadetindeki hayvan cinsini belirler. Koç veya keçi tek kişi adına; sığır, manda ve deve uygun hisseyle ortak kesilebilir. Mâlikî mezhebinde ortaklık değerlendirmesi farklıdır ve mevcut yazıda mezhep kaydıyla aktarılır. Hayvanın cinsi kadar yaş ve sağlık şartı da önemlidir. Kurban hissesi rehberi ortaklığın ayrıntısını açıklar.
| Grup | Örnek | Kurban olabilir mi? |
|---|---|---|
| Küçükbaş | Koyun ve keçi | Şartları varsa evet |
| Büyükbaş | Sığır, manda, deve | Şartları varsa evet |
| Kanatlı | Horoz, tavuk, kaz, ördek | Hayır |
| Diğer | Deve kuşu, ceylan | Hayır |
Adak kurbanında hayvan hangi şartları taşımalı?
Kurbanlık hayvanda aranan nitelikler adak kurbanında da aranır: hayvan belirli yaşları tamamlamış, ayıplardan uzak, sağlıklı, azaları tam ve besili olmalıdır.
Buna göre 5 yaşını dolduran deve, 2 yaşını dolduran sığır ve manda, 1 yaşını dolduran koyun ve keçi kurban edilebilir; 6 ayını tamamlayan koyun, bir yaşını doldurmuş gibi gösterişliyse kurban edilebilir. Kötürüm derecesinde hasta, zayıf ve düşkün ya da bir veya iki gözü kör hayvanlardan kurban olmaz.
Adanan hayvanın cinsi konusunda Din İşleri Yüksek Kurulu'nun açıklamaları:
- Bir koç kesmeyi adayan kişi koç kesebileceği gibi koyun veya keçi de kesebilir; ibadet niyetiyle kesilecek bir sığıra hissedar olarak girerek de adağını yerine getirebilir.
- Sığır kesmeyi adayan kişinin koyun kesmesiyle adağı yerine gelmiş olmaz.
- Cins belirtmeden “bir kurban keseceğim” diye adayan kişi, ister koyun kesebilir ister sığırdan bir hisseye girebilir; dilediği cinsten bir kurbanlık hayvan kesmesi yeterlidir.
- “Çocuğum sağ-salim doğarsa kurban keseceğim” diye adayan kişinin ikiz çocuğu olursa, doğan çocuk sayısına bakmaksızın dilediği türden bir kurban kesmesi adağını yerine getirmesi için yeterlidir.
Yaş istisnası yalnız koyun içindir
Kurul deve için beş, sığır ve manda için iki, koyun ve keçi için bir kamerî yılı asgari yaş sayar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Kurbanlık hayvanların yaşlarında aranacak olan asgari sınır nedir?) Altı ayını doldurmuş ve bir yaşındaki kadar gösterişli koyun için istisna vardır; iri görünüşlü dana veya keçiye uygulanmaz. Yaş fetvası (yeni sekmede açılır) adak kurbanında da korunur. Boynuzsuz doğan hayvanla boynuzu kökünden kırılmış hayvanın durumu aynı değildir; sağlık kusurları kendi fetvasıyla incelenir. Horozun olgun ve sağlıklı olması, onu dinen kurbanlık tür yapmaz.
| Hayvan | Asgari kamerî yaş | Özel not |
|---|---|---|
| Koyun | 1 yıl | 6 aylık gösterişli koyun istisnası |
| Keçi | 1 yıl | Koyun istisnası yok |
| Sığır veya manda | 2 yıl | İri görünüş istisna değil |
| Deve | 5 yıl | Yaş tamamlanmalı |
| Horoz veya tavuk | Uygulanmaz | Kurbanlık tür değil |
Adaklık horoz kesmenin dinde yeri var mı?
Hayır. Din İşleri Yüksek Kurulu ve Diyanet İlmihali'ne göre türbelerde şeker ve helva dağıtma, mum yakma, horoz kesme, bez bağlama gibi halk arasında görülen adak âdetlerinin İslâm'da yeri yoktur.
Adak bir ibadettir ve yalnızca Allah için yapılır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre türbe veya ölüler için adakta bulunmak caiz değildir ve bu yönde yapılan bir adak geçersizdir. TDV İslâm Ansiklopedisi de başka herhangi bir kimse adına adakta bulunmanın haram olduğunu belirtir.
Adağın geçerli olması için adanan şeyin cinsinden farz veya vacip bir ibadet bulunması gerekir: namaz kılmayı, oruç tutmayı, sadaka vermeyi ve kurban kesmeyi konu alan adaklar geçerlidir. Adağın diğer şartları adak nasıl adanır rehberinde.
TDV Adak maddesiyle Kurulun şart fetvası birlikte okunduğunda, bir nesnenin veya hayvanın adını söylemenin tek başına yeterli olmadığı görülür. Sözün ibadet konusu, Allah için yöneltilmesi, adayanın ehliyeti ve gerçekleşmesi istenen şart önemlidir. Özellikle geleneksel türbe âdetinde Allah için sadaka vermekle türbenin kendisine adak adamak bir tutulmamalıdır. Dinen geçerli kurban adağı varsa horoz kesimi bu borcu ödemez.
Mekâna veya kişiye kurban adanmaz
Kurul türbelerde horoz kesme, bez bağlama ve mum yakma gibi adak âdetlerinin İslâm’da yeri olmadığını açıklar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Adakla ilgili şartlar nelerdir?) Türbe adağı fetvası (yeni sekmede açılır) adağın muhatabının yalnız Allah olduğunu vurgular. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Türbelere adakta bulunulabilir mi?) Bu, bir kişinin ihtiyaç sahiplerine yardım etmek için yemek hazırlamasına yönelik her gönüllü davranışın yasak olduğu anlamına gelmez. Dinî adak iddiası, yemek ikramı ve kültürel âdetin adı ayrılmalıdır. Adak nasıl adanır rehberi geçerli sözün şartlarını açıklar.
- Adağın kime yöneltildiğini belirleyin: yalnız Allah için olur.
- Sözün kurban mı sadaka mı anlattığını ayırın.
- Türbe ziyaretindeki geleneksel işlemle dinî yükümlülüğü karıştırmayın.
Horoz ya da tavuk adayan kişi ne yapmalı?
İncelediğimiz Diyanet kaynaklarında horoz veya tavuk adağının nasıl yerine getirileceğine dair özel bir hüküm yer almaz. Kaynaklardaki genel ölçüler, adağın neyi konu aldığına ve kimin için yapıldığına bakar.
- Kurban adağı: “Kurban keseceğim” diye adayan kişi adağını kurbanlık hayvanlardan birini keserek yerine getirir.
- Sadaka adağı: Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre sadaka olacak şekilde yapılan adaklar bütün müçtehitlere göre adak şartını sağlar ve fakirlere yemek yedirmek sadaka türünden sayılır. Kurul, bir hayvanı tasadduk etmeyi adayan kimsenin hayvanın kendisini ya da kıymetini verebileceğini de belirtir.
- Adak kastı olmayan sözler: Adak kastı olmadan ve zengin fakir ayrımı yapmadan söylenen “Yemek yedireceğim.” gibi sözler adak kapsamında değildir; bununla beraber bu tür sözlerin yerine getirilmesi güzel bir davranıştır.
- Söylenmemiş adak: Telaffuz etmeden yalnızca içinden geçirmekle adak hükmü oluşmaz.
Kendi adağınızın hangi hükme girdiğinden emin değilseniz il veya ilçe müftülüğüne danışabilirsiniz.
Danışma sırasında yalnız “horoz adadım” demek yerine sözü gerçekten nasıl söylediğinizi belirtin. Kurban kesme sözü, hayvanı bağışlama sözü ve ihtiyaç sahibine yemek verme sözü ayrı olabilir. Adak Allah için mi söylenmişti, yoksa bir türbe veya kişi için mi? Bir sonucun gerçekleşmesine şart koşulmuş muydu, sonuç gerçekleşti mi? Söz yüksek sesle ifade edildi mi, yoksa yalnız düşünce olarak mı kaldı? Kurulun adak şartları, içten adama ve türbe adaklarına ilişkin fetvaları bu sorulara farklı hükümler bağlar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Adakla ilgili şartlar nelerdir?; Bir kişi, içinden yemin etse veya bir şey adasa; bu durumda yemin ve adak hükümleri oluşur mu?) Bu ayrıntılar olmadan hazır horoz kesim tarifi kişiyi yanlış yönlendirebilir.
Somut cümleyi müftülüğe aynen aktarın
Kurul, bir hayvanı tasadduk etmeyi adayan kişinin hayvanın kendisini veya kıymetini verebileceğini söyler. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Zaman veya mekân belirleyerek yapılan adaklarda, bu belirleme bağlayıcı mıdır?) Ancak “horoz keseceğim”, “horozu fakire vereceğim” ve “kurban keseceğim” cümleleri tek anlam taşımaz. Lokma ve sadaka fetvası (yeni sekmede açılır) yalnız sadaka konusuna ışık tutar; kurbanlık tür şartını kaldırmaz. Kişinin tam ifadesi, Allah için adak niyeti, şartın gerçekleşmesi ve alıcı durumu bilinmeden kesin kişisel hüküm verilemez. Kaynak boşluğu nedeniyle özel horoz adağı kefareti veya zorunlu kesim tarifi üretilmemiştir.
Söz: Kullandığınız cümleyi ve söylediğiniz zamanı yazın.
Niyet: Kurban mı, sadaka mı, sıradan söz mü ayırın.
Şart: Bir olaya bağladıysanız gerçekleşip gerçekleşmediğini belirtin.
Danışma: Kesin hüküm için il veya ilçe müftülüğüne sorun.
Horoz veya tavuk nasıl kesilir?
Horoz ve tavuk kurban olmadığından kesimleri kurban kesimi değildir; bu hayvanların kesiminde helal kesim ilkeleri geçerlidir. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre kesim, Allah'ın adı anılarak (besmele çekilerek) hayvanın yemek ve nefes boruları ile boynun iki tarafındaki ana damarlardan en az birinin kesilmesiyle gerçekleşir.
- Bir Müslüman'ın besmeleyi unutarak terk etmesi hayvanın etini helal olmaktan çıkarmaz.
- Boğulma, darbe ya da çarpma, bir yerden düşme gibi sebeplerle ölmüş hayvanın ve bayıltma gibi işlemlerin etkisiyle kesilmeden ölmüş hayvanın eti yenmez.
- Kesilen kanatlının tüyleri temizlenirken boğazdaki kanın ve iç organlardaki pisliğin ete karışması engellenmelidir.
Kurbanlık hayvanın kesim adımları ve kesimde dikkat edilecekler kurban nasıl kesilir rehberinde.
Gıda kesimi kurban adağını ödemez
Din İşleri Yüksek Kurulu kanatlı hayvan kesiminde Allah’ın adının anılması, yemek ve nefes borularıyla ana damarlardan en az birinin kesilmesi gibi helal kesim ölçülerini açıklar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Büyükbaş, Küçükbaş ve Kanatlı Hayvanların Kesiminde Uyulması Gereken İslâmî İlkeler, 24.02.2010) Kanatlı kesim kararı (yeni sekmede açılır) tüy temizliği sırasında kirin ete karışmamasına da dikkat çeker. Bu kurallar tavuğun yenilebilir et olmasıyla ilgilidir; hayvanı adak kurbanı hâline getirmez. Kesilmiş tavuğu “kurban eti” diye dağıtmak yerine sözün sadaka mı kurban mı olduğunu önce belirlemek gerekir.
Sık sorulan sorular
Horoz kurbanlık hayvan sayılır mı?
Hayır. Diyanet İlmihali kurbanlığı koyun, keçi, sığır, manda ve deveyle sınırlar.
Tavuk keserek kurban adağı ödenir mi?
Hayır. Kurban adayan kişi kurbanlık türden hayvan kesmelidir.
Kaz veya ördek adak kurbanı olur mu?
Hayır. Bu kanatlılar kurbanlık türlerden değildir.
Türbede horoz kesmek geçerli adak mı?
Hayır. Kurul türbe adına yapılan adakları geçerli görmez.
Horozu fakire verme sözü kurban adağı mı?
Sözün tam içeriği önemlidir; hayvanı tasadduk etme adağı kurban adağıyla karıştırılmamalıdır.
Yalnız içinden horoz adamayı geçirmek bağlar mı?
Hayır. Kurul yalnız iç düşüncenin adak borcu oluşturmadığını açıklar.
Adak kurbanına hangi yaşta koyun alınır?
Genel alt sınır bir kamerî yıldır; altı aylık gösterişli koyun için özel istisna vardır.
İri dana yaşını doldurmadan adak olur mu?
Hayır. Koyun istisnası sığır için geçerli değildir.
Cins belirtmeden kurban adayan ne keser?
Kurban olabilen türlerden uygun hayvan veya büyükbaşta uygun hisse seçilebilir.
Horozun helal kesimi kurban hükmü verir mi?
Hayır. Gıda kesiminin helalliği ile kurban ibadeti farklı konulardır.
Horoz adağına özel kefaret var mı?
İncelenen resmî kaynaklarda bu söz için genel ve özel bir formül yoktur; somut ifade müftülüğe sorulmalıdır.
Adak kurbanı vekâletle kesilebilir mi?
Evet. Uygun hayvan başka bir kişiye vekâlet verilerek kestirilebilir.
Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.
İlmihal II: İslâm ve Toplum, “Kurban” ve “Adak” bölümleri (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
Adak kurbanında bulunması gereken nitelikler nelerdir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Adak kurbanının bedeli para olarak fakire verilebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Kurbanlık hayvanların yaşlarında aranacak olan asgari sınır nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Bir koç kurban etmeyi adayan kişi mutlaka koç mu kesmelidir? Bir büyükbaş hayvana ortak olabilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
“Çocuğum sağ-salim doğarsa bir kurban keseceğim.” diye adakta bulunan kimsenin ikiz çocuğu olursa, kaç kurban kesmelidir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Adakla ilgili şartlar nelerdir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Türbelere adakta bulunulabilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
“Adak” maddesi (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi
Lokma döktürüp dağıtacağım, yemek yedireceğim gibi sözler adak sayılır mı? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Zaman veya mekân belirleyerek yapılan adaklarda, bu belirleme bağlayıcı mıdır? Belirlenmiş bir adak başka bir ibadet türü ile yerine getirilebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Bir kişi, içinden yemin etse veya bir şey adasa; bu durumda yemin ve adak hükümleri oluşur mu? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Büyükbaş, Küçükbaş ve Kanatlı Hayvanların Kesiminde Uyulması Gereken İslâmî İlkeler (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Vekâlet yoluyla kurban kesilebilir mi? Kişinin bulunduğu şehir veya ülke dışında vekâletle kurban kestirmesinin hükmü nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
İlgili rehberler
Kurbanlık Hayvan ve Hisse12 dk okuma
Kurbanlık Şartları Nelerdir? Yaş, Sağlık ve Kusurlar
Hangi hayvanlar kurban olur, kaç yaşında olmalı, hangi kusurlar kurbana engeldir?
Rehberi oku: Kurbanlık Şartları Nelerdir? Yaş, Sağlık ve KusurlarAdak, Akika ve Şükür13 dk okuma
Adak Nasıl Adanır? Adak Adamanın Şartları ve Hükmü
Adak nasıl adanır, dille söylemek şart mı, adağın şartları, şartlı adak ve adaktan vazgeçmenin hükmü.
Rehberi oku: Adak Nasıl Adanır? Adak Adamanın Şartları ve HükmüKurban Eti ve Niyetler11 dk okuma
Nafile Kurbanı Nedir? Hacet ve Şifa Kurbanı Ayrımı
Gönüllü kurbanların hükmü, sadaka ve şifa kurbanı, etinden kimlerin yiyebileceği ve adaktan farkı.
Rehberi oku: Nafile Kurbanı Nedir? Hacet ve Şifa Kurbanı AyrımıKesim ve Vekâlet13 dk okuma
Kurban Nasıl Kesilir? Adım Adım Kurban Kesimi ve Kesim Adabı
Kurban kesiminin adımları, keserken ne denir, kesimde nelere dikkat edilir, kurbanı kim kesebilir?
Rehberi oku: Kurban Nasıl Kesilir? Adım Adım Kurban Kesimi ve Kesim Adabı
Bu rehberi paylaşın:
Kurban adağınız için talep oluşturun
Kurban adadıysanız küçükbaşta 1–10 adet, büyükbaşta 1–7 hisse seçerek adak kurbanı talebi oluşturabilirsiniz. Talebinizden sonra sizinle telefonla iletişime geçilir. Online ödeme alınmaz.