Kısaca
Yenmeyen kısımlar: Kan, öd, bezeler, idrar torbası, cinsel organlar ve husyeler (yumurtalar).
Hükmü: Hanefî mezhebine göre bu kısımları yemek tahrîmen, yani harama yakın mekruhtur.
Mezhep farkı: Mâlikî ve Şâfiî mezheplerinde husye (yumurta) yemek caizdir.
Ne yapılır?: Toprağa gömülmesi önceliklidir; dinen hayvanlara verilmesi caiz olsa da Kurban Hizmetleri Tebliği hayvan atıklarının evcil ve yabani hayvanlara verilmesini yasaklar.
Türe bağlı yasak: Adak kurbanının etinden adayan kişi, eşi, usûl ve fürûu ile zenginler yiyemez.
Kurbanın yenmeyen yerleri nelerdir?
Kurbanın yenmeyen yerleri, eti helal bir hayvanın kanı, ödü, bezeleri, idrar torbası, cinsel organları ve husyeleridir. Hanefî mezhebinde bunların yenmesi tahrîmen mekruhtur; akıtılmış kan Kur’an’da haram kılınır. Bu hüküm yalnız bayram kurbanına özgü değildir. Ayrıca adak ve bazı hac kurbanlarının temiz etini de kurban sahibi türün hükmü nedeniyle yiyemez.
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun saydığı yenmeyen kısımlar:
- Kan
- Öd
- Bezeler
- İdrar torbası (mesane)
- Cinsel organlar
- Husyeler (yumurtalar)
Kurul bu hükmü, Hz. Peygamber'in eti yenen hayvanların cinsel organlarının, husyelerinin (yumurtalarının), dübürlerinin (anüslerinin), bezelerinin, öd keselerinin ve mesanelerinin yenilmesini uygun görmediğini bildiren hadise dayandırır (Beyhakî, es-Sünenü'l-kübrâ, 10/12).
Ciğer, kalp ve böbrek gibi iç organlar bu listede yer almaz; Diyanet'in Kurban Rehberi karaciğer, akciğerler, kalp, böbrekler ve dalağı “temiz sakatat” olarak sayar. Kurbanın sakatatı da eti ve derisi gibi kurban sahibi tarafından satılamaz.
Parça yasağı ile alıcı yasağını ayırın
Kurul yenmeyen kısımları hayvanın hangi amaçla kesildiğinden bağımsız açıklar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Bir hayvanın yenilmeyecek yerleri nerelerdir? Bu organların ne yapılması gerekir?) Yenmeyen yerler fetvası (yeni sekmede açılır) ciğer veya kalbi bu altı kısımlı listeye eklemez. Adak etinin sahibi tarafından yenmemesi ise etin kendisinin temiz olup olmadığıyla ilgili değildir; alıcı ve kurban türü hükmüdür. İki soruyu aynı “eti yenmez” cümlesine sıkıştırmak okuyucuyu yanıltır.
| Sebep | Örnek | Kapsam |
|---|---|---|
| Hayvanın parçası | Kan, öd, bezeler | Kurban türünden bağımsız |
| Kurbanın türü | Adak eti | Belirli kişiler yiyemez |
| Usulsüz kesim | Kesilmeden ölü hayvan | Et genel olarak yenmez |
Yenmeyen yerleri yemek haram mı, mekruh mu?
Hanefî mezhebine göre bu kısımları yemek tahrîmen mekruhtur. Diyanet İlmihali'ne göre tahrîmen mekruh harama yakındır ve hükmü, haram bir fiili işleyenin hükmü gibidir.
Diyanet İlmihali'ne göre Hanefîler, âhâd hadislerle sabit olan yasaklara “tahrîmen mekruh” adını verir. Fakihlerin çoğunluğu ise haramı tahrîmen mekruhu da kapsayacak şekilde tanımlar; Hanefîlerin tahrîmen mekruh saydığı fiillere diğer mezheplerin fakihleri haram der. Kesim sırasında akan (akıtılmış) kan ise Kur'an'da açıkça haram kılınan yiyecekler arasındadır.
Hanefî terimi ile diğer mezhep görüşü
Diyanet İlmihali Hanefîlerin tahrîmen mekruh terimini âhâd delille gelen güçlü yasak için kullandığını açıklar. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I, Mekruh bölümü) Akıtılmış kanın haramlığı ise doğrudan Kur’an hükmüdür. Husye konusunda Mâlikî ve Şâfiî mezheplerinin cevaz görüşü bulunduğu için bütün mezhepler adına tek “haramdır” cümlesi kurulmaz. Bu ayrım günlük dildeki “yenmeyen” başlığının teknik sınırıdır.
Kurbanın kanı ne yapılır?
Kesim sırasında akan kan yenmez; Kur'an'da yenmesi haram kılınan yiyecekler arasında akıtılmış kan da sayılır. Kurban kanının alına sürülmesinin de dinî bir dayanağı yoktur.
Diyanet İlmihali'ne göre Kur'an'da haram kılınan yiyecekler dört ana başlıkta toplanır: kendiliğinden veya dinî usulde boğazlanmaksızın ölmüş hayvan (meyte), akıtılmış kan, domuz ve Allah'tan başkası adına kesilen hayvan (Bakara 2/173; En'âm 6/145). Kesimden sonra hayvanın kanının iyice akması için bir süre beklenir; Din İşleri Yüksek Kurulu, kanın akıp boşalmasını beklemeden hayvanın omuriliğinin hemen kesilmesini mekruh sayar.
Kurul'a göre kesilen kurbanın kanının alna sürülmesinin dinle hiçbir ilgisi yoktur; bu uygulamanın başka kültürlerden geldiği anlaşılmaktadır ve terk edilmesi gerekir. Kurban: Sıkça Sorulanlar da dinen necis sayılan kanın meşru bir mazeret olmaksızın vücuda sürülmesinin doğru olmadığını belirtir. Benzer uygulamalar için kurbanla ilgili yanlış inanışlar rehberine bakabilirsiniz.
Akıtılmış kanın ayrı hükmü
İlmihal II, akıtılmış kanı Kur’an’ın haram saydığı yiyecekler arasında listeler. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Haramlar ve Helâller bölümü) Kesim sırasında kanın akması beklenir. Kurul hayvanın kanını alna sürme âdetini dinî uygulama olarak kabul etmez. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Kesilen kurbanın kanından alna sürülmesi dinimizde var mıdır?) Ette doğal kalan bütün renk izlerini akıtılmış kan hükmüne dönüştürmek kaynak metnin kapsamını aşar.
| Konu | Kaynaklı durum |
|---|---|
| Akıtılmış kan | Yenmez |
| Karaciğer, kalp, böbrek | Temiz sakatat listesinde |
| Alna kan sürme | Dinî dayanağı yok |
Kurbanın yenmeyen kısımları ne yapılır?
Yenmeyen kısımları toprağa gömmek, sağlık ve çevreyi temiz tutma açısından önceliklidir. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre bu kısımlar çevreyi kirletmemek kaydıyla kedi ve köpek gibi hayvanlara da verilebilir; ancak 2026 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ, hastalıklı organların ve kesim sırasında oluşan hayvansal atıkların evcil ve yabani hayvanlara verilmesini yasaklar.
Diyanet İlmihali, kesim tamamlandıktan sonra çevre temizliğinin iyice yapılmasını, hayvanın artan parçalarının toprağa derince gömülmesini ve mümkün olduğu ölçüde dışarıda hiçbir parçasının bırakılmamasını ister. İlmihal'e göre bu, kurbanlık hayvana ve kurban ibadetine gösterilecek saygının bir gereği olduğu gibi, özellikle büyük şehirlerde ve kalabalık yerleşim birimlerinde sağlık kuralları ve çevre temizliği açısından da son derece önemlidir.
Dinî cevaz ile sağlık tedbiri birlikte okunur
Kurul yenilmeyen kısımların toprağa gömülmesini öncelikli bulmakla birlikte çevreyi kirletmemek şartıyla hayvana verilebileceğini dinen söyler. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Bir hayvanın yenilmeyecek yerleri nerelerdir? Bu organların ne yapılması gerekir?) 2026 Kurban Hizmetleri Tebliği ise hastalıklı organ ve hayvansal atığın evcil veya yabani hayvana verilmemesini öngörür. Bu iki metin farklı soruları cevaplar. Pratikte Tebliğ yasağı esas alınır; yenmeyen kısımlar gömülür ya da yerel sağlık ve belediye bertaraf talimatlarına göre atılır. Tebliğ, 2027 Kurban Hizmetleri Tebliği yürürlüğe girinceye kadar uygulanır.
- Yenmeyen parçaları temiz etten ayırın.
- Hastalıklı organı hayvanlara vermeyin.
- Atığı açıkta veya kanalizasyonda bırakmayın.
Hangi kurbanın eti yenmez?
Bazı kurbanların etini, kurbanın türü nedeniyle sahibi ya da yakınları yiyemez: adak kurbanı, ölen kişinin vasiyeti üzerine kesilen kurban ve hac ile umrede kesilen ceza ve kefâret kurbanları bunlardandır. Vacip, akika, şükür ve diğer nafile kurbanların etinden ise kurban sahibi de yiyebilir.
- Adak kurbanı: Etinden adak sahibi, eşi, usûl ve fürûu (anne, baba, dede ve nineleri ile çocukları ve torunları) yiyemez; bunların dışında kalıp zengin olanlar da yiyemez.
- Ölen kişinin vasiyeti üzerine kesilen kurban: Etin tamamı fakirlere yedirilir veya dağıtılır. Vasiyet yoksa kesen kişi de yiyebilir; ayrıntılar ölen kişi adına kurban rehberinde.
- Hac ve umrede kesilen ceza ve kefâret kurbanları: Etinden kurbanın sahibi yiyemez; ayrıntılar hac kurbanı rehberinde.
- Kesilmeden önce doğan kurbanlığın yavrusu: Annesiyle birlikte kesilirse kurban sahibi etini yemez, yoksullara verir; ayrıntılar kurbanlık hayvan ölürse ne yapılır rehberinde.
Akika kurbanının etinden kurban sahibi, aile fertleri ve yakın dostları yiyebilir; şükür kurbanının etinden kesen kişi dahil herkes yararlanabilir. Diğer nafile kurbanların etinden de sahibi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler yiyebilir. Türlere göre tam tablo kurban eti nasıl dağıtılır rehberindedir.
Adak, vasiyet ve ceza hedyi
Kurul adak etini adayan, eşi, usul ve fürûu ile zenginlerin yiyemeyeceğini açıklar. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Adak kurbanı kesmenin hükmü nedir? Etinden kimler yiyemez?) Adak fetvası (yeni sekmede açılır) vasiyetle kesilen kurban veya hacdaki ceza hedyinin ayrıntılarıyla karıştırılmaz. Şükür ve akika etinde adak yasağı uygulanmaz. Kime dağıtılacağı belirlenirken hayvanın kurban türü ve bağlayıcı söz birlikte bilinir.
| Tür | Sahibi yiyebilir mi? |
|---|---|
| Bayram udhiyyesi | Evet |
| Şükür ve akika | Evet |
| Adak | Hayır |
| Ceza hedyi | Hayır |
Hangi durumlarda kesilen hayvanın eti hiç yenmez?
Bazı durumlarda kesilen hayvanın eti, kurbanın türüne bakılmaksızın yenmez: besmelenin kasten terk edilmesi (Hanefî mezhebine göre), hayvanın kesilmeden ölmesi, kesen kişinin Müslüman veya Ehl-i kitaptan olmaması ve hayvanın Allah'tan başkası adına kesilmesi bu durumlardandır.
- Besmele: Hayvan kesilirken besmele kasten terk edilirse Hanefîlere göre eti yenmez; kasıtsız ve unutularak terk edilirse eti yenir. Şâfiîlere göre besmele çekilmese de kesilen hayvanın eti yenir.
- Kesilmeden ölme: Bayıltılan hayvan henüz kesilmeden şok etkisiyle ölürse kurban olmaz, eti de yenmez; bir hayvanın yenilebilmesi için kesim sırasında canlı olması gerekir.
- Kesen kişi: Hayvanı kesen kişinin akıl ve temyiz gücüne sahip, Müslüman veya Ehl-i kitaptan olması gerekir. Ehl-i kitaptan olmayan mecûsî, putperest veya ateistin kestiği hayvanın eti helal değildir ve bu hayvan kurban olmaz.
- Allah'tan başkası adına kesim: Allah'tan başkası adına kesilen hayvan, Kur'an'da haram kılınan yiyecekler arasındadır. Türbede gömülü kişiyi yüceltme amacıyla kesilen adak hayvanının eti de yenmez.
Kesimin adımları ve kesimde dikkat edilecekler için kurban nasıl kesilir rehberine bakabilirsiniz.
Etin tamamına ilişkin yasaklar
Diyanet İlmihali kesilmeden ölmüş hayvanı ve Allah’tan başkası adına kesileni haram yiyecekler arasında sayar. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Haramlar ve Helâller bölümü) Hayvan bayıltma işleminde kesimden önce ölürse kurban olmaz. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Kurbanlık hayvanı elektrik veya narkozla bayıltarak kesmek caiz midir?) Bu durum yenmeyen bezeyi ayırmaktan farklıdır: kesimin geçersizliği etin tamamını etkileyebilir. Kesim usulü rehberi ayrıntıları verir.
Kesilen hayvanın karnından çıkan yavru yenir mi?
Kesilen hayvanın karnından çıkan yavru canlıysa ve anne karnında oluşumunu tamamlamışsa kesilerek yenebilir; organları tam gelişmemiş yavru yenmez. Ölü çıkan yavrunun hükmü ise mezheplere göre farklıdır.
Diyanet İlmihali ve Kurban: Sıkça Sorulanlar'a göre ölü çıkan yavru için:
- Yavrunun kesim işleminden önce öldüğü biliniyorsa yenmesi ittifakla haramdır.
- Yavrunun annesinin kesimiyle öldüğüne kanaat getirilirse fakihlerin büyük çoğunluğuna göre yenmesi caizdir. Bu görüşün delili, Hz. Peygamber'den rivayet edilen “Annenin kesilmesi karnındaki yavrunun da kesilmesi demektir” hadisidir (Ebû Dâvûd, Edâhî, 18; Tirmizî, Et‘ime, 2).
- İmam Ebû Hanîfe'ye göre bu yavrunun eti yenmez; Ebû Hanîfe ve öğrencisi Züfer, canlı olarak çıkarılıp kesilemediği için bu yavruyu meyte hükmünde sayar. İmam Şâfiî, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'e göre ise yaratılışı tamamlanmışsa yenir.
Din İşleri Yüksek Kurulu, gebe hayvanların kurban olarak da etlik olarak da kesilmesini uygun görmez; gebe hayvanın kurban edilmesiyle ilgili ayrıntılar kurbanlık hayvan şartları rehberindedir.
Canlılık ve mezhep görüşü sonucu değiştirir
Diyanet İlmihali yavrunun canlı çıkması, oluşumunun tamamlanması ve annesinin kesimiyle ölmesi durumlarını ayrı değerlendirir. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal II, Haramlar ve Helâller bölümü) İmam Ebû Hanîfe’nin ölü çıkan yavruya ilişkin görüşüyle diğer fakihlerin görüşü farklıdır. Kesim öncesi kesin ölüm biliniyorsa yenmez. Gebe hayvanın kurbanlık olarak seçilmesi de Kurul tarafından uygun görülmez; hayvan şartları sayfası bunu açıklar.
- Canlı çıkmış yavrunun ayrıca kesimi değerlendirilir.
- Kesim öncesi ölü olduğu bilinen yavru yenmez.
- Annenin kesimiyle ölen yavruda mezhep farkı korunur.
Sık sorulan sorular
Kurbanın hangi yerleri yenmez?
Kurul kan, öd, bezeler, idrar torbası, cinsel organlar ve husyeleri sayar.
Kurban ciğeri yenir mi?
Ciğer Kurulun yenmeyen kısımlar listesinde yoktur; rehber temiz sakatat olarak sayar.
Akıtılmış kanın hükmü nedir?
Kur’an’da yenmesi haram yiyecekler arasında sayılır.
Husye için mezhepler aynı mı düşünüyor?
Hayır. Hanefî hükmüyle Mâlikî ve Şâfiî cevaz görüşü ayrılır.
Adak eti neden sahibi tarafından yenmez?
Bu, parçanın kirli olmasından değil adak kurbanının alıcı hükmünden kaynaklanır.
Şükür kurbanını kesen etten yiyebilir mi?
Evet. Şükür etinde adak etinin özel yasağı bulunmaz.
Ceza hedyinin sahibi etten yiyebilir mi?
Hayır. Hac veya umredeki ceza hedyinin eti ihtiyaç sahiplerine verilir.
Kesim kanını koruma amacıyla kullanmak doğru mu?
Hayır. Kurul kan sürmeyi dinî uygulama saymaz.
Yenmeyen organlar hayvana verilir mi?
2026 Tebliği hastalıklı organ ve hayvansal atığın evcil veya yabani hayvana verilmesini yasaklar.
Kurban atığı açıkta bırakılır mı?
Hayır. İlmihal çevre temizliğini ve uygun bertarafı vurgular.
Kesilmeden ölmüş hayvanın eti yenir mi?
Hayır. Kesim anında canlılık şartı bulunur.
Karnından ölü yavru çıkarsa tek hüküm var mı?
Hayır. Ölüm zamanı ve mezhep görüşü sonucu değiştirir.
Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.
Bir hayvanın yenilmeyecek yerleri nerelerdir? Bu organların ne yapılması gerekir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Kurban: Sıkça Sorulanlar (DİB Yayınları, 2018) (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
İlmihal I: İman ve İbadetler, “Fıkıh” bölümü, “Mekruh” başlığı (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
İlmihal II: İslâm ve Toplum, “Haramlar ve Helâller” bölümü, “Yiyecekler” başlığı (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
İlmihal II: İslâm ve Toplum, “Kurban” ve “Adak” bölümleri (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
Kurban keserken nelere dikkat edilmelidir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Kesilen kurbanın kanından alna sürülmesi dinimizde var mıdır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Kurban Rehberi (Din Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Ankara 2005) (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
Kurbanın eti, derisi ve bağırsakları gibi kısımlarının kurban sahibi tarafından satılması caiz midir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Adak kurbanı kesmenin hükmü nedir? Etinden kimler yiyemez? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Ölü kurbanı diye bir kurban çeşidi var mıdır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Şükür kurbanı ne demektir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
“Kurban” maddesi (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi
Kurban keserken Allah'ın isminin anılmasının, besmele çekilmesinin hükmü nedir? Kesim sırasında hangi dualar okunabilir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Kurbanlık hayvanı elektrik veya narkozla bayıltarak kesmek caiz midir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Müslüman olmayan kişinin kestiği kurbanın eti yenir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Gebe hayvanın kurban edilmesi caiz midir? Kurbanlık hayvanın kurban edilmeden önce doğurması durumunda ne yapılmalıdır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
2026 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ (Resmî Gazete, 24 Nisan 2026, Sayı: 33233) (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı (Resmî Gazete)
İlgili rehberler
Kurban Eti ve Niyetler12 dk okuma
Kurban Eti Nasıl Dağıtılır? Kaçta Kaçı Kimlere Verilir?
Kurban eti kaça bölünür, kimlere verilir, satılır mı, kasaba verilir mi? Türlere göre farklar.
Rehberi oku: Kurban Eti Nasıl Dağıtılır? Kaçta Kaçı Kimlere Verilir?Kurban Eti ve Niyetler8 dk okuma
Kurban Derisi Ne Yapılır? Satılır mı, Kimlere Verilir?
Kurban derisi satılır mı, kimlere verilir, kasaba verilir mi? Vekâletle kesimde deri ve yüzme.
Rehberi oku: Kurban Derisi Ne Yapılır? Satılır mı, Kimlere Verilir?Kesim ve Vekâlet13 dk okuma
Kurban Nasıl Kesilir? Adım Adım Kurban Kesimi ve Kesim Adabı
Kurban kesiminin adımları, keserken ne denir, kesimde nelere dikkat edilir, kurbanı kim kesebilir?
Rehberi oku: Kurban Nasıl Kesilir? Adım Adım Kurban Kesimi ve Kesim AdabıKurbanlık Hayvan ve Hisse11 dk okuma
Kurbanlık Ölürse Ne Yapılır? Kusur ve Kayıp Durumu
Kurbanlık ölür, kaybolur, kusurlanır ya da doğurursa ne yapılır? Zengin ve yoksul için ayrı hükümler.
Rehberi oku: Kurbanlık Ölürse Ne Yapılır? Kusur ve Kayıp Durumu
Bu rehberi paylaşın:
Kurbanınızı vekâletle kestirin
Vacip, adak, akika ya da şükür kurbanınız için talep oluşturabilirsiniz. Talep bir ön başvurudur; kaydedildiğinde başvuru numarası verilir ve sizinle telefonla iletişime geçilir. Online ödeme alınmaz.