Kısaca
Nisap: Kurulun 2025 tercihi ve görüş farkı korunur.
Masraf: Doğrudan üretim gideri oranla ilişkilendirilir.
Pay: Kiracı ve yarıcı ürün sahipliğiyle incelenir.
Yöntem: Topraksız tarımın geliri ayrı değerlendirilir.
Öşür nedir?
Öşür, toprak ürünlerinden verilen zekât payıdır. Kelime sözlükte onda bir anlamına gelir; fakat her üretim durumunda tek oran uygulanmaz. Kurulun 2025 açıklamaları nisap, üretim masrafı, borç, kiralama ve topraksız tarımı ayrı ele alır. Ürünün mülkiyeti, üretim biçimi ve ilgili kaynak görüşü belirlenir; para zekâtının şartları kayıtsız kopyalanmaz.
Toprak ürününün hakkını kendi şartlarıyla öğrenmek
Öşür nedir sorusunun cevabı, toprak ürünlerinden verilen zekât payıdır. TDV Öşür maddesi (yeni sekmede açılır) kavramın sözlük anlamıyla fıkhî kullanımını anlatır. Ancak kelimenin onda bir anlamı, bütün üretim durumlarında aynı oran uygulanacağı anlamına gelmez. Sulama ve doğrudan üretim masrafları oranı etkileyebilir. Ürünün kime ait olduğu da ödemeyi kimin yapacağını ilgilendirir. Burada Kurulun Mart 2025 kararları güncel uygulama açıklaması olarak esas alınır; tarihî vergi uygulamasıyla dinî pay birbirine karıştırılmaz.
Öşür, toprak ürünlerinin zekâtıdır. (TDV İslâm Ansiklopedisi, Öşür maddesi, Fıkıh bölümü) Malın kendisi ve elde edilen ürün farklı şeylerdir. Bir tarlaya sahip olmak, o tarladan ürün elde edilmesi ve ürünün kime ait bulunması ayrı sorulardır. Zekât hangi mallardan verilir rehberi mal türlerini ayırır. Para, hayvan ve tarım ürünü aynı nisap, yıl ve oran cümlesine bağlanmaz. Üretim durumu kendi kaynaklı şartlarıyla incelenir; yalnız arazi fiyatından ödeme miktarı çıkarılmaz.
Öşür nedir sorusundan hesaba geçildiğinde ürün miktarı, üretim masrafının türü ve sahiplik ilişkisi belirgin olmalıdır. Kiralama ile ürün paylaşımı aynı işlem değildir. Masraf bulunmasıyla borcun hesap tabanından çıkarılması da aynı soru değildir. Kurul bu başlıklara ayrı cevaplar verir. Eski bir kaynakta farklı nisap ölçüsü veya masraf yaklaşımı bulunursa güncel tercih açık söylenir; kaynaklar arasındaki görüş farkı gizlenmez. Rehber varsayımsal örneği açıkça örnek olarak verir, gerçek kişiye ait borç veya üretim miktarı uydurmaz.
Öşürde nisap ve bir yıl şartı aranır mı?
Kurul 12 Mart 2025 açıklamasında Ebû Hanîfe’nin görüşünü esas alarak ilgili mülk arazisi ürünlerinde nisap ve yıl şartı aramaz. İmâmeyn ve çoğunluğun beş vesk görüşünü ayrıca aktarır. Ev çevresindeki küçük bahçe veya bostan ürünleri için kaynak ayrı kayıt verir.
Kurulun güncel tercihi ve çoğunluk görüşü
Öşür, Kurulun 2025 tercihinde ilgili toprak ürünlerinde nisap ve yıllanma aranmadan değerlendirilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Toprak ürünlerinin öşründe nisap var mıdır?) Nisap kararı (yeni sekmede açılır) Ebû Hanîfe’nin görüşünü esas aldığını açıkça söyler. İmâmeyn ve diğer mezheplerden çoğunluğun beş vesk nisabı görüşü de aynı kaynakta aktarılır. Dolayısıyla bütün mezheplerin nisabı hiç aramadığı söylenmez. Kurul tercihi ile tarihî görüşler kendi bağlamlarında öğrenilir; doğrulanmayan kilogram karşılığı eklenmez.
Karar, mülk arazilerinde yetişen toprak ürünlerini yıl ve nisap şartı aranmayan çerçevede açıklar. Buna karşılık kişilerin evlerinin çevresindeki küçük bahçe, bostan ve arsalardaki ürünlerle bu yerlerin ağaç meyveleri için öşür gerekmediğini belirtir. Bu kayıt kaynaktaki kapsamıyla aktarılır. Her işletme ölçeğindeki üretimi yalnız “bahçe” adı taşıdığı için aynı istisnaya sokmak doğru olmaz. Gerçek yer ve üretim durumu açıklanır; kaynağın küçük ev çevresi kaydı genişletilmez.
| Çerçeve | Kaynakta açıklanan durum | Korunacak kayıt |
|---|---|---|
| Kurulun 2025 tercihi | Ebû Hanîfe görüşü | Nisap ve yıl aranmayan ilgili ürünler |
| İmâmeyn ve çoğunluk | Beş vesk görüşü | Mezhep ve görüş farkı |
| Küçük ev çevresi | Bahçe, bostan ve ağaç ürünü kaydı | Kapsamı işletmeye genellememek |
| Para zekâtı | Nisap ve ilgili kamerî yıl | Öşre kayıtsız kopyalamamak |
Nisap sorusunda belirleyin:
- Ürünün doğrudan araziden elde edildiğini
- Gerçek üretim ve yerin kapsamını
- Kurulun benimsediği görüşü
- Farklı kaynaktaki nisap görüşünün bağlamını
Nisap miktarı rehberindeki altın ölçüsü, toprak ürününün her durumda aynı gram değerine ulaşması gerektiği anlamına gelmez. Mal türleri farklı kaynaklı ölçülere sahiptir. Kurulun 2025 tercihini okurken beş vesk görüşünün bulunması da öğrenilir; bu görüşler ortalanarak yeni bir miktar üretilmez. İlgili üretime hangi çerçevenin uygulanacağı açıkça belirtilir. Ölçü ve süre bilgisinin ayrı tutulması, para birikimi için öğrenilen şartların ürün hakkına yanlış aktarılmasını önler.
Sulama, gübre ve ilaçlama masrafları öşür oranını nasıl etkiler?
Kurul 5 Mart 2025 açıklamasında sulama, gübre veya ilaçlama gibi doğrudan üretim masrafıyla elde edilen üründe yüzde 5; böyle olmayan üründe yüzde 10 oranını belirtir. Masrafın niteliği öğrenilir. Oran etkisi, bütün giderleri ürün toplamından ayrıca düşme yöntemi olarak aktarılmaz.
Doğrudan üretim gideri ve oran ayrımı
Öşür oranı, Kurulun 2025 açıklamasında doğrudan üretim masrafına göre değerlendirilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Masrafların öşre etkisi nedir?) Masraf kararı (yeni sekmede açılır), sulama ile birlikte günümüz tarımındaki ek üretim giderlerini ele alır. Sulama, gübre veya ilaçlama gibi doğrudan üretim masrafıyla elde edilen ürün için yirmide bir, yani yüzde 5 açıklanır. Böyle olmayan ürün için onda bir, yani yüzde 10 belirtilir. Kaynaktaki örnek masraflar genel giderlerin tamamıyla aynı tutulmaz.
Karar, sulama emek ve masrafının hadislerde oran farkına yol açmasını anlatır; günümüz üretim giderlerinin etkisini bu çerçevede açıklar. Rehber hadis metnini yeni çeviriyle üretmez, oranı Kurulun açıklamasından aktarır. Üretimin gerçek bilgisi olmadan her ürünün otomatik aynı oranla hesaplanacağı varsayılmaz. Masrafın doğrudan üretimle ilgili olup olmadığı belirlenir. Kaynakta bulunmayan özel bir masraf oranı veya herkes için sabit gider eşiği dinî zorunluluk şeklinde eklenmez.
| Üretim durumu | Belirtilen oran | İnceleme bilgisi |
|---|---|---|
| Sulama, gübre veya ilaçlama gibi doğrudan masraf | Yirmide bir, yüzde 5 | Masrafın gerçek niteliği |
| Böyle üretim masrafı olmayan durum | Onda bir, yüzde 10 | Üretim biçimi |
| Genel borç veya başka gider | Ayrı borç açıklaması okunur | Ürün toplamından kayıtsız çıkarma |
| Örnek aritmetik | İlgili oran varsayılır | Gerçek üretim hükmü değildir |
Masraf bilgisi için ayırın:
- Sulama biçimi ve gideri
- Gübre ve ilaçlama gibi doğrudan üretim giderleri
- Üretimle ilgisi olmayan genel borçları
- Kaynakta açıklanan yüzde 5 ve yüzde 10 çerçevesini
Öşür hesabında borç çıkarılır mı; örnek hesap nasıl yapılır?
Kurul 5 Mart 2025 açıklamasında öşürde borçların düşülmediğini belirtir. Doğrudan üretim borçlanması oranı yüzde 5’e indiren masraf kapsamında ele alınır ve ayrıca hesaptan çıkarılmaz. Örneklerde ürün miktarıyla ilgili oran çarpılır; rakamlar açıkça varsayımsaldır.
Borç hükmünü oran işleminden ayırmak
Öşür, Kurulun açıklamasında borçlar çıkarılmadan hesaplanan ürün payıdır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Öşür hesaplamalarında borçlar düşülebilir mi?) Borç kararı (yeni sekmede açılır), doğrudan üretim için borçlanmanın masraf kalemi sayılıp oranı onda birden yirmide bire düşürdüğünü belirtir. Bu nedenle aynı üretim borcu ayrıca ürün toplamından çıkarılmaz. Para zekâtında ilgili yılın borcu hakkında öğrenilen açıklama buraya kayıtsız taşınmaz. Her mal türünün borç etkisi kendi kaynağıyla değerlendirilir; genel toplam borç bütün ürün hesabını otomatik sıfırlamaz.
Örnek: Doğrudan üretim masrafı bulunduğu ve yüzde 5 oranının uygulanacağı varsayılan ürün miktarı 1.000 kilogram olsun. Yalnız bu aritmetik örnekte pay 50 kilogramdır. Aynı miktarın ilgili masraf bulunmayan yüzde 10 çerçevesinde olduğu varsayılırsa örnek pay 100 kilogramdır. Rakamlar gerçek hasat miktarı veya zorunlu asgarî üretim değildir. Hangi oranın uygulanacağı gerçek üretim bilgisiyle önceden belirlenir. Bu örnek nisap sınırı veya piyasa fiyatı üretmez; yalnız iki oranın matematiksel anlamını gösterir.
| Açık örnek varsayımı | İşlem | Örnek pay |
|---|---|---|
| 1.000 kg; yüzde 5 çerçevesi | 1.000 × 0,05 | 50 kg |
| 1.000 kg; yüzde 10 çerçevesi | 1.000 × 0,10 | 100 kg |
| Her iki satır | Üretim ve oran önceden varsayılır | Gerçek kişisel hesap değildir |
Örneğin sınırlarını koruyun:
- Miktar yalnız aritmetik örnektir.
- Gerçek üretim masrafı ayrıca öğrenilir.
- Borç hükmü kendi kaynağıyla uygulanır.
- Kişisel ürün ve sahiplik bilgisi varsayılmaz.
Kiracı, tarla sahibi ve yarıcı öşrü nasıl paylaşır?
Kurul 12 Mart 2025 açıklamasında ücretle kiralanan tarlanın öşrünü çoğunluk görüşüne göre ürünü alan kiracıya ait görür. Yarıcılıkta herkes ürün payının öşrünü verir. Bedelsiz kullandırılan tarlada ürünü alan kullanıcı sorumludur; arazi mülkiyeti tek başına ödeme tarafını belirlemez.
Ücretli kira ile ürün paylaşımı ayrı işlemlerdir
Örnek ürün paylaşımı: Toplam 1.000 kilogramlık varsayımsal üründe anlaşma tarla sahibine yüzde 40, kullanıcıya yüzde 60 pay versin. Bu açık örnekte paylar 400 ve 600 kilogramdır. Üretim koşulunun yüzde 5 oranına uygun olduğu ayrıca varsayılırsa herkes kendi payını bu oranla değerlendirir. Örnek tarafların gerçek anlaşmasını veya gelirini göstermez. Zekât nedir rehberindeki genel malî pay anlamı burada ürünün kendi özel şartlarıyla tamamlanır; para için anlatılan yıl şartı aynı ürüne kopyalanmaz.
| Örnek taraf | Örnek ürün payı | Yüzde 5 varsayımıyla örnek pay |
|---|---|---|
| Tarla sahibi | 400 kg | 20 kg |
| Kullanıcı | 600 kg | 30 kg |
| Örneğin şartı | Anlaşma ve oran önceden varsayılır | Gerçek kişisel hesap değildir |
Bu örnek, bütün ürünün tek kişiye ait kabul edilmesiyle payların ayrı ele alınmasının farklı işlemler olduğunu gösterir. Ücretli kira düzeninde aynı paylaşım örneği kullanılamaz; Kurul ürünün kiracıya ait olduğunu açıklar. Bedelsiz kullanmada da kaynak farklı taraf bilgisi verir. Bu nedenle anlaşmayı sadece tarla kullanımı diye adlandırmak yetmez. Ücret mi ödeniyor, ürün mü bölüşülüyor, bedelsiz kullanım mı var soruları önce cevaplanır. Öşrü kimin vereceği gerçek ürün sahipliğiyle eşleştirilir.
Kiralanan tarlanın öşrü, Kurulun aktardığı çoğunluk görüşünde ürünü alan kiracıya aittir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Ekilmesi için başkasına verilen tarlanın öşrü kim tarafından verilir?) Tarla kullanımı açıklaması (yeni sekmede açılır) öşrü tarlanın değil çıkan ürünün hakkı olarak anlatır. Ücretli kirada tarla sahibi belli bedeli alır, ürünün tamamı kiracıya kalır. Tapu sahibi olmakla ürünün sahibi olmak bu nedenle ayrı sorulardır. Tarafların gerçek anlaşması öğrenilir; yalnız arazi adından sorumluluk çıkarılmaz.
Yarıcılıkta ürün, tarla sahibi ve kullanıcı arasında anlaştıkları oranda bölüşülür. Kurul herkesin payına düşen ürünün öşrünü vermesini açıklar. Bu hüküm bütün ortaklıkların mutlaka yarı yarıya olduğu varsayımına dayanmaz; gerçek pay oranı bilinmelidir. Bedelsiz tahsis veya ödünç kullanmada ise öşrün tarlayı kullanana ait olduğu, arazi sahibinin bu başlıkta yükümlülüğünün bulunmadığı belirtilir. Kullanım şekliyle ürün sahipliği birlikte öğrenilir. Rehber bilinmeyen anlaşma oranından kişisel pay üretmez.
Kiraya verilen tarla sahibinin aldığı ücretle kullanıcıya ait ürün farklı mallardır. Tarla kullanıcısının öşür sorusuyla arazi sahibinin para birikimi hakkındaki zekât sorusu aynı hesap değildir. Zekât hesaplama rehberi para ve ilgili malların şartlarını açıklar. Tarlanın aynı üretimde yer alması bütün tarafların her malını tek ortak borç hâline getirmez. Gerçek anlaşma, ürün dağılımı ve ilgili gelir ayrı belirtilir; böylece mal türleri ve yükümlülük tarafları birbirine karışmaz.
Topraksız tarım öşre tâbi mi; son kontrol nasıl yapılır?
Kurul 5 Mart 2025 açıklamasında doğrudan araziden elde edilmeyen topraksız tarım ürünlerini öşür hükümleri dışında değerlendirir. Satıştan elde edilen geliri para ve ticaret malı şartlarıyla inceler. Üretim yöntemi, ürün sahipliği, masraf ve ilgili oran ayrı hazırlanır.
Ürün yöntemi ile satış geliri farklı sorulardır
Topraksız tarım, Kurul açıklamasında doğrudan araziden ürün elde edilmediği için öşür hükmü dışında ele alınır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Topraksız tarım yöntemiyle elde edilen ürünlerden öşür vermek gerekir mi?) Topraksız tarım kararı (yeni sekmede açılır), ürün satılınca elde edilen gelirin para ve ticaret malı şartları çerçevesinde kırkta bir oranıyla değerlendirilmesini belirtir. Bu sonuç “hiçbir malî yükümlülük olmaz” şeklinde genişletilmez. Ürün yöntemi ile satış gelirinin durumu ayrı açıklanır; ilgili diğer şartlar ayrıca aranır.
Ürün incelemesini şu bilgilerle tamamlayın:
- Doğrudan arazi üretimi veya topraksız yöntem
- Ürünün gerçek sahibi ve anlaşma payları
- Doğrudan üretim masrafları
- Kaynaklı oran ve borç açıklaması
Öşür nedir rehberi, üretimden doğan payı para zekâtının tek formülüne bağlamadan öğrenmeye yardım eder. Kurulun 2025 kararları nisap tercihi, masraf oranı ve borç hükmünü ayrı açıklar. Zekât nasıl verilir rehberi hak sahibine teslimi tamamlar; hesaplanan ürün payını ayırmakla teslim aynı aşama değildir. Kişisel üretim bilgisi eksikse yeni oran veya miktar tahmin edilmez. Gerçek kayıtlarla yetkili dinî danışmada somut durum açıklanır; mezhep ve kaynak tercihi açık korunur.
Sık sorulan sorular
Öşür sadece kelimenin onda bir anlamıyla mı hesaplanır?
Hayır. Kurul doğrudan üretim masrafı gibi başlıklara göre yüzde 5 ve yüzde 10 açıklaması yapar.
Kurulun 2025 nisap tercihi nedir?
Ebû Hanîfe görüşünü esas alır; ilgili toprak ürünlerinde nisap ve yıl şartı aramaz.
Bütün mezhepler nisabı aramıyor mu?
Hayır. Karar İmâmeyn ve çoğunluğun beş vesk görüşünü de aktarır.
Küçük ev bahçesi için ne açıklanır?
Kurul ev çevresindeki küçük bahçe, bostan ve arsa ürünleriyle ağaç meyvelerine ilişkin ayrı istisna kaydı verir.
Gübre ve ilaçlama oranı etkileyebilir mi?
Kurul doğrudan üretim masrafıyla elde edilen üründe yüzde 5 oranını açıklar.
Böyle masraf olmayan üründe hangi oran var?
Kurul yüzde 10, yani onda bir açıklaması yapar.
Genel borcu ürün toplamından düşer miyim?
Kurul öşürde borçların düşülmediğini belirtir.
Üretim borcu hem oranı indirip hem çıkarılır mı?
Karar üretim borcunu masraf kapsamında ele alır; ayrıca ürün toplamından çıkarmaz.
Ücretli kirada öşrü kim verir?
Kurul çoğunluk görüşüne göre ürünün tamamını alan kiracının ödemesini açıklar.
Yarıcılık mutlaka yarı yarıya mı?
Gerçek anlaşma oranı esas alınır; herkes payına düşen ürünün öşrünü verir.
Topraksız tarım hiç incelenmez mi?
Kurul öşür dışında değerlendirir; satış geliri para ve ticaret malı şartlarıyla ayrıca incelenir.
Örnek kilogramlar gerçek nisap mı?
Hayır. Yalnız açık varsayım altında oran aritmetiğini gösterir; gerçek üretim miktarı veya nisap değildir.
Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.
“Öşür” maddesi, fıkıh bölümü (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi
Toprak ürünlerinin öşründe nisap var mıdır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Masrafların öşre etkisi nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Öşür hesaplamalarında borçlar düşülebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Ekilmesi için başkasına verilen tarlanın öşrü kim tarafından verilir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Topraksız tarım yöntemiyle elde edilen ürünlerden öşür vermek gerekir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
İlgili rehberler
Zekât ve Öşür12 dk okuma
Zekât Nasıl Hesaplanır? Mal, Borç, Nisap ve Kırkta Bir
Mal, borç, nisap, kamerî yıl ve kırkta bir örneğiyle kaynaklı zekât hesaplama rehberi.
Rehberi oku: Zekât Nasıl Hesaplanır? Mal, Borç, Nisap ve Kırkta BirZekât ve Öşür11 dk okuma
Nisap Miktarı Nedir? Zekât ve Kurban Açısından Önemi
Altın nisabı, gınâ ve istiğnâ, kullanım amacı ve süreyi ayıran kaynaklı ölçü rehberi.
Rehberi oku: Nisap Miktarı Nedir? Zekât ve Kurban Açısından ÖnemiZekât ve Öşür10 dk okuma
Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?
Zekât niyeti, temlik, vekâletli ödeme ve transfer masrafları için kaynaklı işlem rehberi.
Rehberi oku: Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?Zekât ve Öşür11 dk okuma
Havâic-i Asliye Nedir? Zekâtta Temel İhtiyaçlar Rehberi
Havâic-i asliyenin (temel ihtiyaçlar) tanımı, Kurul'un saydığı ihtiyaç kalemleri, oturulan ev, araç ve meslek aletlerinin durumu, borçlar ve temel ihtiyaçların zekât, fitre ve kurbana etkisi.
Rehberi oku: Havâic-i Asliye Nedir? Zekâtta Temel İhtiyaçlar Rehberi
Bu rehberi paylaşın:
Kurban hizmetlerini ayrı kapsamıyla okuyun
Öşür veya zekât toplama hizmeti sunulmaz. Kurbanın vekâlet, kesim ve teslim bilgilerini hizmet sayfasında inceleyebilirsiniz.