Nisap Miktarı Nedir? Zekât ve Kurban Açısından Önemi

Nisap miktarı nedir?

Nisap miktarı, zekât gibi malî ibadetlerde yükümlülük veya alıcılık durumunun incelenmesinde kullanılan dinî zenginlik ölçüsüdür. Kurul altın ölçüsünde 24 ayar 80,18 gramı esas alır. Bu miktar tek başına bütün hükmü belirlemez; malın artıcı niteliği, temel ihtiyaçlar, ilgili borçlar, süre ve hangi ibadetin incelendiği ayrıca değerlendirilir.

Asgarî ölçü ile bütün şartları ayırmak

Nisap miktarı nedir sorusunda ilk ayrım, bir ölçünün öğrenilmesiyle ibadetin bütün şartlarının gerçekleşmesinin aynı olmadığıdır. Bir varlığın değerinin belli altın ölçüsüne ulaşması, onun hangi amaçla tutulduğunu tek başına açıklamaz. Kullanılan ev, ticaret için tutulan mal ve gelir getiren varlık farklı değerlendirilir. Kurulun gınâ ve istiğnâ açıklaması bu ayrımları gösterir. Rehber güncel TL karşılığı, altın fiyatı veya 2027 tahmini üretmez; kaynaklı ölçünün nasıl okunacağını açıklar.

Nisap, malî ibadetlerde kullanılan yeterlilik ölçüsüdür. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi gibi nisap miktarı mala sahip olan kişi zekât alabilir mi? Kurban ve fıtır sadakasıyla mükellef olur mu?) Kurulun nisap ayrımı (yeni sekmede açılır), zekât verme ve alma bakımından farklı başlıkları ayırır. Zekât nedir rehberi temel kavramı tamamlar. Sadece nisabın sayısal ifadesini görmekle kişinin bütün malı hakkında hüküm verilmez. Hangi nisabın ve hangi malın incelendiği belirgin olmalıdır.

Nisap terimi tarihî fıkıh kaynaklarında mal türleriyle ilişkilendirilir. TDV Nisab maddesi (yeni sekmede açılır) kavramın bu çerçevesini anlatır. Hayvanların sayısı veya altın ve gümüşün ağırlığı gibi ölçüler aynı fizikî birim değildir. Burada ağırlık birimiyle anlatılan altın ölçüsü güncel Kurul açıklamasına göre ele alınır. Mal türleri arasındaki fark gizlenmez; bütün varlıkların yalnız adlarına veya fiyatlarına bakılarak aynı şartlara bağlanması yerine ilgili kaynaklı inceleme yapılır.

Altın nisabı neden 24 ayar 80,18 gram olarak açıklanır?

Kurulun 31 Ağustos 2022 açıklaması altın nisabında 24 ayar saf altından 80,18 gramı esas alır. Farklı ayarlardaki altınların birlikte bulunması durumunda toplam değer bu ölçüyle karşılaştırılır. Kaynak tarihî Hanefî yaklaşımı ve çoğunluğun saf altın görüşünü ayrıca aktarır.

Ağırlık, ayar ve değer farklı bilgileri anlatır

Altın nisabı, Kurulun açıklamasında 24 ayar 80,18 gram esasına dayanır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Altının nisabı ve farklı ayarlardaki altınların zekâtında ölçü) Altın nisabı kararı (yeni sekmede açılır), farklı ayardaki altınların toplam değerinin bu ölçüyle karşılaştırılmasını açıklar. Sadece bütün altınları gram olarak toplamakla ayar farkını dikkate alan değer incelemesi aynı işlem değildir. Karar, saf altın ölçüsünü günümüzde farklı malların hesabını kolaylaştıran ortak esas olarak ele alır.

Kaynak tarihî Hanefî yaklaşımda yarıdan fazlası altın olan alaşımın saf altın hükmünde değerlendirilmesini anlatır. Diğer mezhep âlimlerinin ise içindeki saf altın miktarını esas aldığını aktarır. Kurul günümüzde 24 ayar esasını tercih eder; tarihî Hanefî ağırlık yaklaşımının uygulanmasının mümkün olduğunu da belirtir. Bu nedenle güncel Kurul kararını, bütün Hanefî kaynakların her dönemde aynı ayar hesabını yaptığı şeklinde sunmak doğru olmaz. Rehber kararın tercihini ve görüş farkını birlikte korur.

Kurul farklı ayarlardaki altınların toplam değeri belirtilen ölçüye ulaşınca kırkta bir oranında ödeme açıklaması yapar. Bu cümle ilgili altın bağlamındadır; bütün ürünlerin veya hayvanların aynı oranla zekâtı verilir sonucu çıkarılmaz. Ayrıca kişinin mülkiyet, ihtiyaç, borç ve süre şartları ilgili kaynaklarla ayrıca öğrenilir. Zekâtın şartları rehberi bunları ayırır. Nisap bilgisini öğrenmek, hangi mal için hangi şartın araştırıldığını açıklaştıran başlangıçtır; bütün hesap sorularının yerine geçmez. Hesap gününün altın fiyatıyla nisabı ve zekâtı zekât hesaplama aracında bulabilirsiniz.

Nisâb-ı gınâ ile nisâb-ı istiğnâ arasındaki fark nedir?

Kurul gınâ nisabını şartları gerçekleşince zekât vermeyi gerektiren artıcı mal ölçüsü; istiğnâ nisabını zekât ve fitre almayı engelleyen yeterlilik ölçüsü olarak açıklar. İstiğnâda malın artıcı olup olmaması ayrı sonuç doğurabilir. Bu ayrım verme ve alma hükmünü tek cümleye indirmeyi önler.

Zekât vermek ve zekât almak aynı soru değildir

Nisâb-ı gınâ, Kurul açıklamasında temel ihtiyaç ve borçlar dışında 24 ayar 80,18 gram altın veya değerinde artıcı mala sahip olma ölçüsüdür. Gerekli diğer şartlarla birlikte zekât yükümlülüğü bu başlıkta değerlendirilir. Nisâb-ı istiğnâ ise temel ihtiyaç ve borçlar dışında artıcı olsun veya olmasın aynı değerde mala sahip olmayı kapsar. Kurul bu ölçünün zekât ve fitre almayı engellediğini, kurban ve fitre yükümlülüğüyle de ilişkili olduğunu anlatır.

Nisap, Kurulun açıklamasında gınâ ve istiğnâ olarak iki ayrı başlıkta değerlendirilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi gibi nisap miktarı mala sahip olan kişi zekât alabilir mi? Kurban ve fıtır sadakasıyla mükellef olur mu?) Buradaki ayrımın somut sonucu, kendisine zekât düşmeyen her mal sahibinin mutlaka zekât alabileceği çıkarımının doğru olmamasıdır. Artıcı olmayan ihtiyaç fazlası bir mal farklı başlıkta alıcılığı etkileyebilir. Malın değeri ve kullanım amacı ayrı ayrı öğrenilir. Tek başına “zekât vermiyorum” sözü kişinin bütün alıcılık şartlarını açıklamaz.

Ev, dükkân, tarla ve iş makinesinde kullanım amacı nasıl etkiler?

Kurul temel ihtiyaç için kullanılan, ticaret amacıyla tutulan, atıl bırakılan ve gelir elde etmek için kullanılan malları ayırır. Malın kendisi ile geliri de ayrı ele alınır. Sadece taşınmaz veya makineye sahip olma bilgisi tek başına zekât ve alıcılık hükmünü tamamlamaz.

Aynı varlığın farklı kullanım biçimleri

Gelir amaçlı varlık konusunda Kurulun açıklaması geçim bilgisini özellikle ayırır. Toplam kazanç geçimi sağlıyorsa alıcılık ve kurban ile fitre yönünden bir sonuç; geçimi sağlamıyorsa farklı sonuç anlatılır. Bu ayrım, varlığın yalnız piyasa değerine bakmanın neden yetersiz olduğunu gösterir. Kişinin gelirlerini ve ihtiyaçlarını açıklamadan, sadece bir dükkânı veya makinesi bulunduğu için kesin alabilir ya da alamaz hükmü kurulmaz.

Temel ihtiyaç için kullanılan mal, Kurul açıklamasında zekâta tâbi olmaz ve yalnız bu malın bulunması zekât almayı engellemez. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi gibi nisap miktarı mala sahip olan kişi zekât alabilir mi? Kurban ve fıtır sadakasıyla mükellef olur mu?) Örneğin kişinin bizzat oturduğu daire bu bağlamda verilir. Ticaret için tutulan aynı tür mal ise artıcı nitelik kazanır; değerinin nisaba ulaşması ilgili yükümlülük ve alıcılık başlıklarını etkiler. Bu nedenle bir dairenin yüksek değerli olması veya tapusunun bulunması tek başına hesabı tamamlayan bilgi değildir. Kullanım amacı sorunun ana unsurlarındandır.

Ticaret amacı olmaksızın atıl tutulan mal, Kurul açıklamasında artıcı olmayan mal olarak değerlendirilir. Kendisine zekât düşmemesi, değer nisabına ulaşınca zekât ve fitre almaya engel oluşturmayacağı anlamına gelmez. Aynı açıklama kurban ve fitreyle ilgili sonucu da belirtir. Kurban kesmek farz mı rehberi kurbanın mezhep ve diğer şartlarını ayrıca açıklar. Nisap hakkında verilen mal örneğinden bütün ibadetlerin bütün şartlarını aynı saymak doğru değildir.

Gelir elde etmek amacıyla kullanılan varlığın kendisiyle ondan gelen gelir ayrı incelenir. Kurul işlenen, kiraya verilen veya diğer yollarla gelir sağlayan malın kendisine zekât düşmediğini; gelirinin ise tek başına veya diğer artıcı mallarla nisaba ulaşınca yükümlülük bakımından etkili olacağını anlatır. Gelirlerle geçimin sağlanıp sağlanamadığı alıcılık başlığında da değerlendirilir. Bu nedenle kira getiren her mal sahibine aynı hükmü vermek yerine hem varlık hem gelir hem geçim bilgisi ayrı açıklanır.

Kaynaklardaki gram ve tarihî ölçü farklılıkları nasıl okunur?

Fıkıh kaynakları miskal ve dirhem gibi tarihî ağırlık birimlerini kullanır. Bunların gram karşılıkları kaynak ve hesap yaklaşımına göre farklı aktarılabilir. Bu rehber güncel Kurul açıklamasındaki 24 ayar 80,18 gramı esas alır; başka kaynakların tarihî açıklamasını sessizce aynı sayıya dönüştürmez.

Kaynak tercihini açık belirtmek

TDV zekât ve nisap maddeleri tarihî ölçüleri ve bunlara ilişkin değerlendirmeleri aktarır. Kurulun güncel altın açıklaması ise 20 miskalin karşılığı olarak 80,18 gramı kullanır ve 24 ayar saf altın esasını belirtir. Farklı kaynaklardaki gram karşılıklarını bağlamından çıkarıp ortalama bir sayı üretmek doğru değildir. Rehber hangi uygulama kaynağını esas aldığını açık söyler. Tarihî birim, gram karşılığı ve ayar bilgisi ayrı ayrı korunur; kaynaklar arasındaki farkın bulunmadığı iddia edilmez.

Altın nisabı, bu rehberde Kurulun 24 ayar 80,18 gram ölçüsüyle açıklanır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Altının nisabı ve farklı ayarlardaki altınların zekâtında ölçü) Bu kaynak tercihi bütün akademik eserlerin aynı gram hesabını kullandığını söylemek değildir. TDV kavram ve tarihî yaklaşım için okunur; güncel Kurul kararı uygulamada kullanılan ölçüyü açıklar. İki farklı kaynaktan alınan sayıları yeni bir ortak rakam oluşturmak için birleştirmek yerine her sayının kurumu ve bağlamı belirtilir.

Hayvan nisapları ise sayı birimiyle ele alınır. Kurulun zekât tanımı (yeni sekmede açılır) beş deve, otuz sığır ve kırk koyun örneklerini verir. Bunlar altın gramıyla aynı fizikî ölçü değildir; hayvanların zekâtı ayrıca ilgili şartlara sahiptir. Bir eşiğin öğrenilmesi, sonraki bütün aralıkları ve ödeme miktarlarını tahmin etmeye izin vermez. Rehber kaynakta bulunmayan hayvan tablosu veya oran üretmez. İlgili hayvan ve mal şartlarının tamamı kendi başlığında ayrıca öğrenilir.

Nisaba ulaşmak hemen her durumda ödeme gerektirir mi?

Nisap, ilgili diğer şartlarla birlikte değerlendirilir. Para ve ticaret malında kamerî yıl şartı ayrıca önemlidir; toprak ürünlerinde aynı yıllanma şartı uygulanmaz. Miktar, kullanım amacı, süre ve ödeme geçerliliği ayrı sorulardır. Kişisel durum eksik bilgiyle kesinleştirilmez.

Ölçüden sonraki incelemeleri tamamlamak

Nisaba ulaşıldığının öğrenilmesiyle zekâtın bütün zaman şartları kendiliğinden tamamlanmaz. Para, altın ve ticaret malında ilgili kamerî yıl bilgisi ayrıca gerekir. Kurul nisaba ulaşmış malın zekâtının yıl dolmadan verilebileceğini de açıklar. Zekât ne zaman verilir rehberi başlangıç, mevcut yıl ve yeni gelir ilişkisini tamamlar. Toprak ürünlerinin zamanı aynı yıllanma şartına bağlanmaz. Bu nedenle her mal için tek bekleme süresi yazmak yerine mal türü kaynaklı olarak belirlenir.

Nisap ve diğer yükümlülük şartları tamamlandığında ödeme geçerliliği ayrıca incelenir. Zekât nasıl verilir rehberi niyet ve uygun hak sahibine temliki açıklar. Nisap bilgisinin doğru olması, paranın alıcıya ulaştığını veya alıcının uygun olduğunu tek başına göstermez. Ölçü, yükümlülüğün değerlendirilmesindeki bir başlıktır; teslim işlemi başka başlıktır. Malın sahibini, amacını, ilgili borç ve süreyi hazırlamak bu incelemelerin birbirine karışmasını önler.

Kişisel hesap sorusunda malın adı dışında kullanım biçimi ve gelir durumu da verilmelidir. Aynı taşınmaz için farklı amaçlar, Kurulun açıklamasında farklı sonuçlara yol açabilir. Rehber bu yüzden nisap miktarı gibi tek bir sayıyla bütün servet sorularına cevap vermeye çalışmaz. Başlangıç ölçüsünü ve kontrol sırasını kaynaklı biçimde gösterir. Güncel fiyat veya geleceğe ilişkin tahmin yerine dinî ölçünün kendisi korunur. Eksik bilgiler kaynaksız varsayımla tamamlanmadan yetkili dinî danışmada açıklanır.

Sık sorulan sorular

Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.

1. 1.

   Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi gibi nisap miktarı mala sahip olan kişi zekât alabilir mi? Kurban ve fıtır sadakasıyla mükellef olur mu? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

2. 2.

   Altının nisabı ve birbirinden farklı ayarlardaki altınların zekâtında hangi ölçü esas alınır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

3. 3.

   “Nisab” maddesi, Mehmet Erkal (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi

4. 4.

   “Zekât” maddesi, Mehmet Erkal (birinci bölüm) (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi

5. 5.

   Zekât nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

6. 6.

   Zekât kimlere farzdır? Geçerli olmasının şartları nelerdir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

7. 7.

   Zekât, vaktinden önce verilebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

İlgili rehberler

• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·11 dk okuma

  Zekât Nedir? Anlamı, Hükmü ve Kimlere Farz Olduğu

  Zekât kavramı, farz hükmü, nisap, niyet ve hak sahibine teslim için kaynaklı başlangıç.

  Rehberi oku: Zekât Nedir? Anlamı, Hükmü ve Kimlere Farz Olduğu
• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·11 dk okuma

  Zekât Şartları Nelerdir? Nisap ve Yükümlülük Rehberi

  Zekâtın kişi ve mal şartları; nisap, borç, süre, niyet ve temlik ayrımı.

  Rehberi oku: Zekât Şartları Nelerdir? Nisap ve Yükümlülük Rehberi
• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·11 dk okuma

  Zekât Ne Zaman Verilir? Yıl Şartı ve Ödeme Vakti

  Zekât yılı, ilk nisap günü, yeni gelirler, erken ödeme ve taksit için kaynaklı zaman rehberi.

  Rehberi oku: Zekât Ne Zaman Verilir? Yıl Şartı ve Ödeme Vakti
• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·10 dk okuma

  Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?

  Zekât niyeti, temlik, vekâletli ödeme ve transfer masrafları için kaynaklı işlem rehberi.

  Rehberi oku: Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?