Zekât Nasıl Hesaplanır? Mal, Borç, Nisap ve Kırkta Bir

Zekât hesaplama nedir?

Zekât hesaplama, kişinin zekâta tâbi malını türü, mülkiyeti, ilgili borçları, nisap ve süre şartlarıyla inceleyerek verilecek payı belirlemesidir. Para, altın ve ticaret malında açıklanan kırkta bir oranı bütün ürün ve hayvanlara genellenmez. Hesaplanan payın zekât niyetiyle uygun hak sahibine teslimi ayrıca değerlendirilir; hesap tek başına ödeme değildir.

Önce malın çerçevesi, sonra ödeme payı

Zekât nasıl hesaplanır sorusunda ilk adım bir toplamın belli yüzdesini bulmak değildir. Malın gerçekten kime ait olduğu ve hangi türde bulunduğu öğrenilir. Günlük kullanılan ihtiyaç eşyası, ticaret için tutulan mal ve birikmiş para aynı biçimde ele alınmaz. Kurul açıklamaları nisap, artıcı nitelik, temel ihtiyaç ve ilgili süreyi birlikte inceler. Rehber güncel altın veya döviz fiyatı üretmez; örnek hesaplar yalnız belirtilen varsayımlar altında aritmetik işlemi gösterir.

Zekât hesaplama, yükümlülük şartlarıyla ödeme payının birlikte incelenmesidir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Zekât kimlere farzdır? Geçerli olmasının şartları nelerdir?) Kurulun şartlar açıklaması (yeni sekmede açılır) niyet ve temliki de ayrıca belirtir. Zekâtın şartları rehberi kişi ve mal şartlarını tamamlar. Bir hesap sonucu elde edilmiş olması uygun alıcının bulunduğunu veya paranın ona ulaştığını kendiliğinden göstermez. Hesap ve teslim aşamaları ayrı kontrol edilir; ilgili mezhep görüşü hesap boyunca korunur.

Bu yazı hesabın yöntemini anlatır; kendi tutarlarınız için zekât hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Borcun vadesi, malın kullanım amacı ve edinilme zamanı bilinmeden kesin tutar belirlenmez. Hesap için hazırlanacak bilgiler ve oran işleminin anlamı açıklanır. Para ile ticaret malı yanında altın, alacak, gelir getiren varlık ve tarım ürünleri farklı sorular doğurabilir. Aynı malın iki ayrı başlık altında tekrar hesaba eklenmesi de önlenmelidir. İlgili varlığın kaydı açık olmalı; belirsiz durumlar kaynaksız varsayımla tamamlanmamalıdır.

Hesaba hangi mallar alınır; kişisel kullanım nasıl ayrılır?

Para, altın ve ticaret amacıyla tutulan mallar ilgili şartlarla incelenir. Kurul malın temel ihtiyaç, ticaret, atıl veya gelir amaçlı kullanımını ayırır. Gelir getiren varlığın kendisi ile birikmiş geliri aynı kalem değildir; yalnız malın fiyatını bilmek yeterli olmaz.

Malın adı kadar kullanım amacı da önemlidir

Ticaret mallarında yıl içinde bir malın başka malla değiştirilmesi, TDV açıklamasında ilgili yıl şartını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yıl sonunda elde bulunan malın değeri, borç ve alacak bilgisiyle incelenir. Bu ayrıntı, her stok değişiminde bütün zekât yılını baştan başlatmanın neden genel kural olmadığını gösterir. Ticaret hesabı yalnız kasadaki parayla sınırlanmaz; eldeki ticaret varlığı kendi kaynaklı niteliğiyle ayrıca belirlenir.

Zekât hesabında para ve altın potansiyel artıcı nitelikleriyle değerlendirilir. Ticaret için tutulan mal ise ticaret amacıyla incelenir. Oturulan ev veya kişisel ihtiyaç için kullanılan araç gibi varlıklar, yalnız satış fiyatları yüksek diye otomatik aynı toplama eklenmez. Kurulun gınâ ve istiğnâ açıklaması farklı kullanım biçimlerini ayırır. Malın kullanımına ilişkin açıklama (yeni sekmede açılır), ev, dükkân, tarla ve iş makinesi örneklerini bu çerçevede ele alır. Gerçek kullanım bilgisi hazırlanmalıdır.

Ticaret amacıyla tutulan mal, Kurul açıklamasında artıcı nitelikle değerlendirilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi hakkında nisap açıklaması) Bir evin satış için ticaret malı olarak tutulması ile kişinin oturduğu ev olması farklıdır. Gelir amaçlı kullanılan malın kendisine zekât düşmemesi, ondan biriken gelirin hiç incelenmeyeceğini göstermez. Varlığın kendisiyle geliri ayrılır. Gelirin diğer artıcı mallarla nisaba ulaşıp ulaşmadığı ve ilgili şartlar ayrıca öğrenilir.

Alacaklar özel inceleme gerektirir. Kurul borç verilen para ve ticaret malı bedeli gibi kuvvetli alacakları, başka tür alacakları ve geri alınma umudu olmayan alacakları ayırır. Alacak zekâtı açıklaması (yeni sekmede açılır) bu farkları anlatır. Burada bütün beklenen ödemeler tek kalem olarak kesin hesaba sokulmaz. Tahsil edilebilirlik ve alacağın hangi işlemden doğduğu bilinmelidir. Ayrıntı zekât hangi mallardan verilir rehberinde tamamlanır; bu giriş hesap sırasını gösterir.

Borçlar hesapta nasıl düşülür; mezhep farkı nedir?

Kurul günümüzde uzun vadeli borcun tamamı yerine ilgili zekât yılına ait, vadesi o yıl dolmuş veya dolacak borçların düşülmesini açıklar. Hanefî içindeki görüşler ve Şâfiî yaklaşımı ayrı aktarır. Borcun varlığı tek başına yükümlülüğü kaldırmaz; vade ve uygulanan görüş belirgin olmalıdır.

Toplam borç ile o yılın ödeme yükümlülüğünü ayırmak

Zekât hesaplamada borç konusu kaynak ve mezhep çerçevesiyle okunur. Kurulun borç açıklaması (yeni sekmede açılır) Hanefî genel görüşü ile Hanefî içindeki farklı yaklaşımı ayrı aktarır. Şâfiî mezhebinin meşhur görüşünde borcun zekâta tâbi maldan düşülmediğini de belirtir. Bir kişinin borcunun bulunması, bütün mezheplerde zekât vermeyeceği anlamına gelmez. Hesap yaparken seçilen çerçeve açık söylenir; farklı mezheplerin bazı kuralları gelişigüzel bir araya getirilerek tek sonuç üretilmez.

Borç, Kurulun güncel açıklamasında ilgili yılın ödeme durumu gözetilerek incelenir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Zekât hesaplanırken hangi borçlar düşülür?) Uzun yıllara yayılan kamu, kooperatif veya kredi türü borcun bütün toplamının çıkarılması yerine, zekât yılında hemen ödenecek kısmın esas alınması açıklanır. Rehber kaynaksız bir vade veya borç tutarı belirlemez. Borç planından ilgili yılın taksitleri ve birikmiş ödeme bilgisi hazırlanır; sadece borcun genel adıyla indirim sonucu varsayılmaz.

Nisap ve kamerî yıl hesabın hangi aşamasında incelenir?

Malın zekâta tâbi niteliği ve ilgili borçlar belirlendikten sonra nisap ve süre birlikte değerlendirilir. Kurul altın ölçüsünde 24 ayar 80,18 gramı esas alır. Para ve ticaret malında kamerî yıl başlığı ayrıca önemlidir; maaş tek başına yükümlülük doğurmaz.

Ölçü ile yılı ayrı izlemek

Nisap, mal listesinin ilgili şartlarla incelenmesinden sonra anlam kazanır. Kurul altın ölçüsünde 24 ayar 80,18 gramı esas alır; farklı ayarların toplam değerini bu ölçüyle karşılaştırmayı açıklar. Nisap miktarı rehberi gınâ ve istiğnâ ayrımını genişletir. Bu yazı gram ölçüsünü TL fiyatına dönüştürmez. Malın nisabı karşılayıp karşılamadığı gerçek mal ve değer bilgileriyle öğrenilir. Başka kaynaklardaki tarihî ağırlık yorumları sessizce aynı rakama dönüştürülmez; Kurulun tercihi açık belirtilir.

Maaş, tek başına zekât yükümlülüğü oluşturan gelir değildir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Maaş ve ücret gibi gelirlerin zekâtı nasıl hesaplanır ve ne zaman verilir?) Kurul mevcut birikimle birlikte temel ihtiyaç ve bir yıl içinde ödenecek borç sonrası nisaba ulaşılan günü yıl başlangıcı olarak açıklar. Zekât ne zaman verilir rehberi ilk nisap ile mevcut zekât yılını ayırır. Yıl boyunca edinilen maaşın yeni birikimle ilişkisi ayrı sorudur; sadece aylık ücret üzerinden otomatik aynı kesinti yapılmaz.

Kurul mevcut zekât yılı bulunan kişinin yeni maaş ve ücretlerini yıl sonunda mevcut birikimle birlikte değerlendirmesini benimser. Aynı karar Şâfiî görüşte miras ve hibe gibi bağımsız kazanımların kendi kamerî yıllarını da aktarır. Bu fark hesap tarihine etki edebilir. Birikim miktarını öğrenmek kadar edinilme biçimi ve tarihini öğrenmek önemlidir. Toprak ürünleri ise para ve ticaret malıyla aynı yıllanma cümlesine bağlanmaz. Her kalem ilgili malın kaynaklı süre başlığıyla eşleştirilir.

Maaştan zekât nasıl hesaplanır? Adım adım örnek

Din İşleri Yüksek Kurulu'nun 26 Kasım 2025 tarihli kararına göre maaş tek başına hesaplanmaz. Eldeki birikimle birlikte, temel ihtiyaçlar ve bir yıl içinde ödenecek borçlar düşüldükten sonra nisaba bakılır. Nisaba ulaşılan gün zekât yılı başlar; kamerî yıl sonunda nisap hâlâ varsa elde bulunan malın kırkta biri (yüzde 2,5) verilir.

Kurul kararındaki sıra beş adımda

• 1. Birikimi belirleyin: Maaştan harcanmayıp kalan para, altın ve diğer zekâta tâbi birikim birlikte ele alınır. Harcanmış maaş hesaba girmez.

• 2. Düşülecekleri ayırın: Temel ihtiyaçlar ve bir yıl içinde ödenecek borçlar ayrılır. Uzun vadeli borcun bütün bakiyesi değil, o yılın ödemeleri dikkate alınır.

• 3. Nisapla karşılaştırın: Kalan miktar, Kurulun esas aldığı 80,18 gram 24 ayar altının değeriyle karşılaştırılır.

• 4. Yıl başlangıcını not edin: Birikimin nisaba ulaştığı gün ilk zekât yılının başlangıcıdır.

• 5. Yıl sonunda hesaplayın: Kamerî yıl dolduğunda nisap hâlâ varsa, yıl içinde gelen maaşlarla birlikte elde bulunan malın tamamının kırkta biri verilir.

Kurulun maaş ve ücret kararı (yeni sekmede açılır), maaş ve ücret gibi gelirlerin mevcut birikimle birlikte, temel ihtiyaçlar ve bir yıl içinde ödenecek borçlar düşüldükten sonra nisaba ulaşmıyorsa zekâta tâbi olmadığını belirtir. Karar, her ay gelen maaşın ayrı ayrı yüzde 2,5'ini almayı tarif etmez; yıl sonunda elde bulunan birikimin hesabını anlatır. Kurul, yıl içinde gelen yeni maaşları mevcut zekât yılına katma görüşünü benimser. Şâfiî görüşte miras ve hibe gibi bağımsız kazanımların kendi kamerî yılıyla değerlendirildiğini de aktarır.

Kırkta bir, yüzde 2,5 hesabı nasıl yapılır?

Kırkta bir oranına tâbi olduğu kaynakla belirlenen malda ilgili hesap tutarı kırka bölünür. Yüzde 2,5 aynı oranı ifade eder. Aşağıdaki örneklerde yükümlülük ve mal şartlarının gerçekleştiği varsayılır; örnek rakamlar nisap, güncel fiyat veya kişisel fetva değildir.

Aritmetik örnek ile dinî şartları ayırmak

Kırkta bir, Kurulun para ve ilgili gelir açıklamasında yüzde 2,5 olarak ifade edilen orandır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Maaş ve ücret gibi gelirlerin zekâtı nasıl hesaplanır ve ne zaman verilir?) İlgili hesap tabanı belirlendikten sonra bölme işlemi yapılır. Oranın aritmetiği basittir; asıl inceleme hangi malın bu tabana girdiği ve şartların gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Önce bütün malları koşulsuz toplamak, sonra kırka bölmek her durumda kaynaklı zekât hesabı oluşturmaz. Mal türü ve borç kaydı önceden tamamlanır.

Örnek: Kırkta bir oranına tâbi olduğu ve ilgili yükümlülük şartları gerçekleştiği varsayılan hesap tutarı 40.000 birim olsun. Bu tamamen örnek tutarın kırkta biri 1.000 birimdir. “Birim” ifadesi fiyat veya güncel döviz kuru değildir. Örnekte nisabın sağlandığı ayrıca varsayılmıştır; tabloda verilen miktarlardan gerçek nisap sınırı türetilmez. Hesap, oran işlemini gösterir. Gerçek malın hangi kalemlerden oluştuğu ve uygun hak sahibine ödeme yapılması bu aritmetik örneğin dışında ayrıca incelenir.

Öşürde sulama ve üretim masrafı başlıklarına göre farklı oranlar; hayvanlarda ise cins, sayı ve yetiştirilme şartları bulunur. Bunları para örneğinin yüzde hesabına kopyalamak doğru olmaz. Öşür nedir rehberi güncel Kurul açıklamalarını kendi bağlamıyla ele alır. Hayvanın ticaret amacıyla tutulmasıyla sâime hayvan olarak yetiştirilmesi de ayrı olabilir. Rehber her tür mal için tek hesap formülü üretmez; örnek oran hangi bağlamda geçerliyse o sınırla sunulur.

Hesap sonucu ile zekât ödemesi nasıl tamamlanır?

Hesaplanan payın zekât niyetiyle uygun hak sahibine teslimi ayrıca gerekir. Kurul vekâlet ve havale imkânlarını hak sahibine ulaşma şartıyla açıklar; transfer masrafı paydan düşülmez. Hesap kaydı, uygun alıcı ve teslimin gerçekleştiğini tek başına kanıtlamaz.

Hesabı ödeme ve teslim incelemesine bağlamak

Zekât hesabı tamamlandığında mal türü, kullanılan nisap ölçüsü, ilgili yıl ve borç bilgisi birlikte gözden geçirilir. Aynı kalemin hem varlık hem gelir başlığında tekrar eklenip eklenmediği pratik olarak kontrol edilir. Bu kayıt önerisi kaynakta bulunmayan yeni bir ibadet şartı değildir; incelemeyi anlaşılır kılar. Hesap sonucu ödeme aşamasına geçiş için kullanılır. Malın hak sahibine gerçekten teslim edilmesi ve zekât niyeti ise ayrı geçerlilik başlıklarıdır; tutar ayırmakla kendiliğinden tamamlanmaz.

Havale ve EFT masrafları, Kurul açıklamasında zekâttan düşülmeyip ayrıca ödenir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Zekât, vekâlet, havale, EFT vb. yollarla ödenebilir mi?) Zekât nasıl verilir rehberi yöntemi ve temliki açıklar. Hesaplanan payın transfer gideriyle eksiltilmemesi önemlidir. Rehber güncel bankacılık masrafı veya belirli kuruma uygunluk hükmü üretmez. Malın uygun hak sahibine ulaşması, ödeme yöntemi seçildikten sonra da ayrıca korunur; aracı ile nihai alıcı farklı aşamalarda bulunabilir.

Zekât hesaplama rehberi, mal ve süre bilgilerinin doğru sorularla hazırlanmasını sağlar. Somut kişinin bütün borç ve alacakları bilinmediğinde kesin tutar verilmez. Mezhep farkı bulunan konular açık belirtilir; doğrulanmayan ayrıntı hesabın içine varsayımla katılmaz. Kişi gerçek kayıtlarla yetkili dinî danışmada durumunu açıklayabilir. Bu hazırlık, tek bir yüzde işleminin bütün dinî şartları çözdüğü yanılgısını önler. Hesap, niyet ve hak sahibine teslim birlikte tamamlandığında ilgili yükümlülük kendi kaynaklı çerçevesiyle değerlendirilmiş olur.

Sık sorulan sorular

Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.

1. 1.

   Zekât kimlere farzdır? Geçerli olmasının şartları nelerdir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

2. 2.

   Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi gibi nisap miktarı mala sahip olan kişi zekât alabilir mi? Kurban ve fıtır sadakasıyla mükellef olur mu? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

3. 3.

   Alacağın zekâtını vermek gerekir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

4. 4.

   Zekât hesaplanırken hangi borçlar düşülür? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

5. 5.

   Maaş ve ücret gibi gelirlerin zekâtı nasıl hesaplanır ve ne zaman verilir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

6. 6.

   Altının nisabı ve birbirinden farklı ayarlardaki altınların zekâtında hangi ölçü esas alınır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

7. 7.

   Zekât, vekâlet, havale, EFT vb. yollarla ödenebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

8. 8.

   Masrafların öşre etkisi nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

9. 9.

   “Zekât” maddesi, Mehmet Erkal (birinci bölüm) (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili rehberler

• 

  Zekât ve Öşür11 Ekim 2026·11 dk okuma

  Nisap Miktarı Nedir? Zekât ve Kurban Açısından Önemi

  Altın nisabı, gınâ ve istiğnâ, kullanım amacı ve süreyi ayıran kaynaklı ölçü rehberi.

  Rehberi oku: Nisap Miktarı Nedir? Zekât ve Kurban Açısından Önemi
• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·11 dk okuma

  Zekât Şartları Nelerdir? Nisap ve Yükümlülük Rehberi

  Zekâtın kişi ve mal şartları; nisap, borç, süre, niyet ve temlik ayrımı.

  Rehberi oku: Zekât Şartları Nelerdir? Nisap ve Yükümlülük Rehberi
• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·11 dk okuma

  Zekât Ne Zaman Verilir? Yıl Şartı ve Ödeme Vakti

  Zekât yılı, ilk nisap günü, yeni gelirler, erken ödeme ve taksit için kaynaklı zaman rehberi.

  Rehberi oku: Zekât Ne Zaman Verilir? Yıl Şartı ve Ödeme Vakti
• 

  Zekât ve Öşür6 Ekim 2026·10 dk okuma

  Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?

  Zekât niyeti, temlik, vekâletli ödeme ve transfer masrafları için kaynaklı işlem rehberi.

  Rehberi oku: Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?