Kısaca
Amaç: Hayvan zekâtında ticaret ve yetiştirme amacı farklı incelenir.
Sâime: Mera şartında mezhep farkı korunur.
Nisap: Başlangıç sayısı bütün tarife değildir.
Teslim: Kurul cins veya değer üzerinden ödeme iznini açıklar.

Hayvan zekâtı nedir?
Hayvan zekâtı, ilgili şartları taşıyan hayvan varlığından hak sahiplerine verilmesi gereken paydır. Deve, koyun ve sığır cinsinde sayı ölçüleri ve yetiştirilme şartları incelenir. Ticaret için tutulan hayvanlar ticaret malı çerçevesiyle ayrıca değerlendirilir. TDV sâime şartında mezhep farkını; Kurul ise kendi cinsi veya değeri üzerinden ödeme imkânını açıklar.
Hayvan sayısı kadar yetiştirilme amacı da önemlidir
Hayvan zekâtı hesabına başlanırken cins, sayı, gerçek sahiplik ve yetiştirilme biçimi öğrenilir. Kurban için hangi hayvanın geçerli olduğu farklı ibadetin sorusudur. Kurban hissesi rehberindeki ortaklık sayısı zekât nisabı yerine kullanılmaz. Bir çiftlikte hayvan bulunması, bütün varlığın aynı zekât tablosuyla değerlendirilmesini gerektirmez. Ticaret için stokta tutulma, mera hayvanı olarak yetiştirme ve iş amacıyla kullanma ayrı durumlar olabilir. Malın amacı kaynaklı olarak belirlenir.
Hayvan zekâtı, TDV’de deve, koyun ve sığır cinsleriyle ayrı açıklanan başlıktır. (TDV İslâm Ansiklopedisi, Zekât maddesi, Hayvanlar) TDV’nin hayvan bölümü (yeni sekmede açılır), sayı ölçülerini ve sâime şartını aktarır. Zekâtın şartları rehberi kişi ve mal yönünden diğer şartları tamamlar. Sayı eşiğinin bilinmesi, ilgili yıl ve hayvanın mal niteliği incelemesini ortadan kaldırmaz. Sadece kurbanlık satılması da bütün hayvanların hangi mal sınıfında olduğunu kendiliğinden açıklamaz; gerçek ticaret amacı öğrenilir.

Sâime, yemle beslenen ve işte kullanılan hayvan nasıl ayrılır?
Sâime, yılın çoğunu merada otlayarak geçiren hayvanı anlatır. TDV çoğunluğun deve, koyun ve sığırın kendi sayı tarifesinde bu şartı aradığını; İmam Mâlik’in farklı görüşünü aktarır. Yemle beslenme ve işte kullanım, ticaret amacıyla birlikte ayrıca incelenir.
Çoğunluk görüşü ile Mâlikî farkını korumak
Sâime hayvan, TDV açıklamasında senenin çoğunu merada otlayarak geçiren hayvandır. (TDV İslâm Ansiklopedisi, Zekât maddesi, Hayvanlar) Mera şartı deve, koyun ve sığırın kendi sayı ölçüleriyle değerlendirilmesinde önem taşır. Kaynak yemle beslenen hayvan için ma‘lûfe, işte kullanılan için âmile gibi terimleri aktarır. Rehber terimlerden yeni bir hayvan bakım talimatı veya sağlık sonucu üretmez. Burada amaç yetiştirilme biçiminin dinî mal sınıfıyla ilişkisini anlamaktır.
TDV fakihlerin çoğunluğunun sâime şartına ilişkin görüşünü anlattıktan sonra İmam Mâlik’in bu ayrıma farklı yaklaştığını belirtir. Bu nedenle bütün mezheplerde yemle beslenen hayvanın aynı değerlendirmeye tâbi olduğu söylenmez. Ticaret amacı varsa ticaret malı şartları ayrıca öğrenilir. Kullanım veya beslenme bilgisi eksikse yalnız hayvan sayısından kesin ödeme sonucu çıkarılmaz. Bir hayvanın elde bulunma amacı ve ilgili yıl bilgisi gerçek çiftlik kayıtlarıyla açıklanır.
| Başlık | Anlatılan bilgi | Korunacak ayrım |
|---|---|---|
| Sâime | Yılın çoğunu merada geçirme | Çoğunluk ve Mâlikî görüşü |
| Yemle beslenme | Beslenme biçimi | Tek başına ticaret amacı değildir |
| İşte kullanım | Çalışma veya nakliye amacı | Sayı tarifesini kayıtsız kopyalama |
| Ticaret | Satım için tutulma | Ticaret malı şartlarını ayrıca öğrenme |
Hayvan sorusunda hazırlayın:
- Cins ve sayı
- Gerçek mal sahipliği
- Yıl içindeki beslenme biçimi
- Ticaret veya kullanım amacı
Deve, koyun ve sığır için başlangıç nisapları nelerdir?
Kurulun zekât tanımı beş deve, kırk koyun ve otuz sığır başlangıç ölçülerini verir. TDV keçiyi koyun, mandayı sığır cinsinden sayar. Bu sayılar özel şartları karşılayan hayvan başlığı içindir; ticaret hayvanlarının değer hesabı ayrı değerlendirilir.
Başlangıç sayısı ile bütün tarife aynı şey değildir
Diyanet İlmihal I’in sığır bölümünde tür eşleşmesine somut örnek verilir: Yirmi inek ile on manda aynı cins çerçevesinde otuz sığır nisabına ulaşmış kabul edilir. Bu örnek, farklı tür adlarının her zaman bağımsız iki eşik doğurmadığını gösterir. Bununla birlikte diğer mal, süre ve yetiştirilme şartları ayrıca öğrenilir. Örnekteki aritmetik bilgi bu şartların gerçekleştiğini kendiliğinden kanıtlamaz.
Başlangıç sayılarıyla yüksek aralıklardaki ödeme miktarlarını karıştırmamak gerekir. Sığır tarifesinde hayvanın yaşı, deve tarifesinde farklı sayı basamakları kaynakta ayrıca açıklanır. Bu nedenle sadece beş, kırk veya otuz sayısını öğrenmek bütün sürü hesabını tamamlamaz. Somut sürü için doğru aralık ilgili tam tarifeden seçilir; doğrulanmayan aralıklar tahmin edilmez. Kendi cinsinde hesap ile ticaret amacıyla değer hesabı ayrı tutulur.
Hayvan nisapları, Kurulun zekât tanımında beş deve, kırk koyun ve otuz sığır olarak belirtilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Zekât nedir?) Kurulun başlangıç ölçüleri (yeni sekmede açılır), altınla birlikte farklı mal türlerini de örnekler. Bu üç sayı bütün yüksek aralıkların ödeme tarifesini kendiliğinden göstermez. Sayıdan bağımsız mal ve yetiştirilme şartları da incelenir. Rehber oranları tahmin ederek yeni tarife üretmez; başlangıç ölçüsünü ve tür eşleşmesini ayrı gösterir.
| Hayvan cinsi | Başlangıç nisabı | Tür eşleşmesi |
|---|---|---|
| Deve | 5 deve | Kendi hayvan şartlarıyla |
| Koyun | 40 koyun | Keçi koyun cinsinde |
| Sığır | 30 sığır | Manda sığır cinsinde |
Keçi ve koyun, TDV açıklamasında aynı cins çerçevesinde; manda ve sığır da aynı cins çerçevesinde değerlendirilir. (TDV İslâm Ansiklopedisi, Zekât maddesi, Hayvanlar) Tür adı değişince tamamen bağımsız nisap oluşacağı varsayılmaz. Buna karşılık deve, koyun ve sığırın sayıları gelişigüzel tek hayvan toplamı olarak birleştirilmez. Mülkiyet ve ortaklık ayrıntıları hakkında kaynakta ayrıca doğrulanmayan genelleme eklenmez. Birden fazla sahip veya farklı kullanım varsa somut soru o bilgilerle açıklanır.
Sayı incelemesinde ayırın:
- Başlangıç nisabı
- Hayvanın kaynakta ait olduğu cins
- İlgili mal ve mera şartları
- Daha yüksek sayıların ayrı ödeme tarifesi
Atlar konusunda TDV ayrıca görüş farklılığı aktarır. Bu ayrıntı, her hayvanın deve, koyun veya sığır tablosuna bağlanamayacağını gösterir. Hayvanın ticaret için tutulması da başka çerçeve oluşturabilir. Zekât hangi mallardan verilir rehberi mal türlerini ayırır. Burada üç ana cinsin başlangıcı gösterilir; bütün hayvan türlerine yeni sayı veya oran belirlenmez. Tür ve amaç kaydı, uygun kaynak başlığını seçmek için kullanılır.
Hayvan zekâtı para olarak ödenebilir mi?
Kurul hayvan zekâtının kendi cinsinden veya değer üzerinden para olarak verilebileceğini açıklar; fakirin yararına olanın tercih edilmesini daha uygun bulur. Ödeme yönteminin bulunması niyet ve uygun hak sahibine teslim şartını kaldırmaz. İzin kendi kaynak çerçevesiyle okunur.
Malın hesabı ile payın teslim biçimi
Hayvan zekâtı, Kurul açıklamasında kendi cinsi veya değeri üzerinden para olarak ödenebilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Hayvanların zekâtı, para olarak da verilebilir mi?) Para olarak ödeme açıklaması (yeni sekmede açılır), fakirin yararına olanı tercih etmeyi daha uygun belirtir. Bu açıklama Hanefî kaynağa dayanır; bütün mezheplerde her ödeme ayrıntısının aynı olduğu iddia edilmez. Malın hangi tarifeye göre incelendiği ile payın nasıl ulaştırılacağı ayrı aşamalardır.
| Aşama | İlgili bilgi | Yerine geçmediği şart |
|---|---|---|
| Mal incelemesi | Cins, sayı, amaç ve ilgili yıl | Hak sahibine ödeme |
| Payın belirlenmesi | İlgili kaynaklı tarife | Niyet ve alıcı uygunluğu |
| Kendi cinsiyle ödeme | Kurulun izin açıklaması | Her teslimin otomatik geçerliliği |
| Para ile ödeme | Değer üzerinden pay | Güncel fiyatı kaynaksız varsayma |
Teslim için kontrol edin:
- Hangi mal tarifesinin uygulandığını
- Ödeme payının hangi kaynakla belirlendiğini
- Uygun alıcı ve zekât niyetini
- Malın veya payın alıcıya ulaşmasını
Hayvan varlığı için hangi kayıtlar hazırlanır?
Cins ve sayı yanında mülkiyet, beslenme, ticaret amacı ve ilgili süre bilgisi hazırlanır. Kayıt tutmak pratik takip içindir; kaynakta bulunmayan yeni ibadet şartı değildir. Somut durum bilinmeden sadece başlangıç sayılarıyla kişisel fetva verilmez.
Kayıt bilgilerini doğru soruya bağlamak
Danışma sorusuna ekleyin:
- Hayvanların sahipleri ve cins dağılımı
- Yıl içindeki sayı ve beslenme bilgisi
- Ticaret amacı veya kişisel kullanım
- Uygulanacak kaynaklı tarife ve ödeme biçimi
Hayvan varlığının hangi amaçla tutulduğu ve yıl içindeki durumu kişisel soruyu açıklığa kavuşturur. Zekât ne zaman verilir rehberi ilgili süreyi, zekât nasıl verilir rehberi niyet ve teslimi anlatır. Başlangıç sayısı, bütün ödeme işleminin tamamlandığını göstermez. Kaynaklı tarife ile gerçek hayvan kaydı birlikte öğrenilir. Hayvan zekâtı rehberi cins, yetiştirilme ve ödeme ayrımlarını korur; kurbanlık fiyatı veya doğrulanmayan daha yüksek sayı tarifesi eklemez.

Sık sorulan sorular
Hayvan zekâtı kurban hissesi sayısıyla aynı mı?
Hayır. İki ibadetin şartları ve sayı başlıkları farklıdır.
Sâime ne demektir?
TDV yılın çoğunu merada otlayarak geçiren hayvanı bu terimle açıklar.
Mera şartı bütün mezheplerde aynı mı?
TDV çoğunluk görüşü ile İmam Mâlik’in farklı yaklaşımını ayrı aktarır.
Yemle besleme ticaret amacıyla aynı mı?
Hayır. Beslenme biçimi ile hayvanın hangi amaçla tutulduğu ayrı bilgiler olarak öğrenilir.
Deve başlangıç nisabı kaçtır?
Kurul zekât tanımında beş deve ölçüsünü verir; diğer şartlar ayrıca incelenir.
Koyun başlangıç nisabı kaçtır?
Kurul kırk koyun ölçüsünü verir.
Sığır başlangıç nisabı kaçtır?
Kurul otuz sığır ölçüsünü verir.
Keçi koyundan tamamen ayrı mı sayılır?
TDV keçiyi koyun cinsinden değerlendirir.
Manda sığırdan farklı nisaba mı bağlı?
TDV mandayı sığır cinsinden sayar.
Her hayvan türüne aynı tablo uygulanır mı?
Hayır. TDV atlar gibi konularda ayrı görüşler aktarır; türün özel şartları öğrenilir.
Hayvan zekâtını para olarak verebilir miyim?
Kurul kendi cinsi veya değeri üzerinden para ile ödemeyi açıklar ve fakirin yararına olanı tercih etmeyi daha uygun görür.
Sadece hayvan sayısını vermek yeterli mi?
Mülkiyet, amaç, beslenme, ilgili süre ve mezhep çerçevesi de açıklanmalıdır.
Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.
“Zekât” maddesi, Mehmet Erkal (birinci bölüm) (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi
Zekât nedir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Zekât kimlere farzdır? Geçerli olmasının şartları nelerdir? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
Hayvanların zekâtı, para olarak da verilebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu
İlmihal I: İman ve İbadetler, “Bayram Namazı” ve “Teşrik Tekbirleri” bölümleri (yeni sekmede açılır)Diyanet İşleri Başkanlığı
İlgili rehberler
Zekât ve Öşür11 dk okuma
Zekât Hangi Mallardan Verilir? Para, Altın ve Ticaret
Para, ticaret, kullanım eşyası, gelir ve alacakları kaynaklı mal türleriyle ayıran rehber.
Rehberi oku: Zekât Hangi Mallardan Verilir? Para, Altın ve TicaretZekât ve Öşür11 dk okuma
Zekât Şartları Nelerdir? Nisap ve Yükümlülük Rehberi
Zekâtın kişi ve mal şartları; nisap, borç, süre, niyet ve temlik ayrımı.
Rehberi oku: Zekât Şartları Nelerdir? Nisap ve Yükümlülük RehberiZekât ve Öşür12 dk okuma
Zekât Nasıl Hesaplanır? Mal, Borç, Nisap ve Kırkta Bir
Mal, borç, nisap, kamerî yıl ve kırkta bir örneğiyle kaynaklı zekât hesaplama rehberi.
Rehberi oku: Zekât Nasıl Hesaplanır? Mal, Borç, Nisap ve Kırkta BirZekât ve Öşür11 dk okuma
Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?
Zekât niyeti, temlik, vekâletli ödeme ve transfer masrafları için kaynaklı işlem rehberi.
Rehberi oku: Zekât Nasıl Verilir? Nelere Dikkat Edilir?
Bu rehberi paylaşın:
Kurban hizmetlerini ayrı şartlarıyla inceleyin
Zekât toplama hizmeti sunulmaz. Kurban hizmetlerinin vekâlet, kesim ve teslim kapsamını kendi sayfasında okuyabilirsiniz.




