İçeriğe atla

Zekât Hangi Mallardan Verilir? Para, Altın ve Ticaret

Zekât hangi mallardan verilir sorusunda malın adı kadar sahibi ve kullanım amacı önemlidir. Para, altın ve ticaret malı; gelir getiren varlığın kendisi ve geliri; alacaklar, hayvanlar ve ürünler ayrı incelenir. Her varlığı tek oran ve süreye bağlamak doğru kaynaklı hesap oluşturmaz.

Zekât ve ÖşürYayın: 11 dk okumaHazırlayan: KurbanKestir · Diyanet kaynaklı

Kısaca

  1. Amaç: Zekât hangi mallardan verilir sorusunda kişisel kullanım ile ticaret ayrı değerlendirilir.

  2. Gelir: Malın kendisi ile birikimi farklı kalemdir.

  3. Alacak: Tür ve tahsil imkânı önemlidir.

  4. Özel şart: Hayvan ve öşür para hesabına kopyalanmaz.

Zekât hangi mallardan verilir rehberi için sakin kırsal manzara

Zekâta tâbi mal nedir, zekât hangi mallardan verilir?

Zekâta tâbi mal, mülkiyeti ve türüyle ilgili dinî şartlar gerçekleştiğinde zekât yükümlülüğüne konu olan varlıktır. Para, altın, ticaret malı, hayvan ve toprak ürünü farklı başlıklarda incelenir. Malın adı veya fiyatı tek başına yeterli değildir; kullanım amacı, artıcı nitelik, nisap ve ilgili süre gibi şartlar kaynaklı olarak ayrıca öğrenilir.

Varlığın adıyla kullanım biçimini birlikte öğrenmek

Zekât hangi mallardan verilir sorusunda mal listesini kullanım amacıyla eşleştirmek gerekir. Kişinin kullandığı bir araç ile satış için stokta tuttuğu araç aynı mal niteliğinde olmayabilir. Ev, tarla veya dükkânın temel ihtiyaç, ticaret, atıl veya gelir amaçlı kullanımı Kurul açıklamasında ayrılır. Para ve altın potansiyel artıcı nitelikle değerlendirilir. Tarım ürünleriyle hayvanların ise kendi şartları bulunur. Malı sadece piyasa değeriyle tek başlıkta toplamak bu ayrımları gözden kaçırır.

Zekâta tâbi mal, tür ve kullanım şartlarıyla incelenen varlıktır. (TDV İslâm Ansiklopedisi, Zekât maddesi, Zekâta Tâbi Mallar) TDV’nin mal bölümleri (yeni sekmede açılır) altın, ticaret, hayvan ve tarım ürünlerini ayrı açıklar. Zekâtın şartları rehberi kişi ve mal yönünden başlangıç incelemesini tamamlar. Bir varlığın adını öğrenmekle bütün nisap, süre ve oran bilgisinin belli olduğu varsayılmaz. Malın nasıl edinildiği, kime ait olduğu ve hangi amaçla tutulduğu gerçek bilgilerle belirlenir.

Bu yazıda malın hesaba alınması ile zekâtın hangi biçimde ödeneceği ayrılır. Ticaret malı zekâta konu olabilir; onun payının para veya malın kendi cinsiyle ödenebilmesi başka sorudur. Aynı şekilde gelir getiren varlığın kendisi ile birikmiş gelir aynı kalem değildir. Aracı kullanmak malın sahipliğini değiştiren varsayım olarak alınmaz. Zekât hesaplama rehberi mal kayıtlarının ardından ilgili borç, nisap, süre ve oran incelemesini sıraya koyar.

Zekât mal türlerini temsil eden kapalı hesap defteri, boş varlık kartları ve sade çalışma masası
Mal türü, kullanım amacı ve ilgili şartlar birlikte incelenir.

Para, döviz ve altın hangi ölçüyle incelenir?

Kurul günümüzde para, ticaret eşyası ve kıymetli evrak nisabında 24 ayar 80,18 gram altın değerini esas alır. Altın ve para artıcı nitelikleriyle değerlendirilir. Döviz için yeni bir sabit nisap rakamı veya güncel kur burada üretilmez; gerçek değer ve ilgili şartlar ayrıca öğrenilir.

Potansiyel artıcılık ve ortak nisap ölçüsü

Para, fiilen kazanç getirmese de TDV açıklamasında potansiyel artıcı niteliğe sahiptir. Yatırım yapılmaması veya bir yıl kâr elde edilmemesi tek başına para birikimini zekât incelemesinin dışında bırakmaz. Kurul para ve ticaret malı nisabında saf altın ölçüsünü esas alır. Para ve ticaret nisabı kararı (yeni sekmede açılır) altın ve gümüş hakkında tarihî görüşleri anlattıktan sonra güncel tercihini açıklar. Ortak değer ölçüsü, para türünün kendisine ait başka sabit bir rakam uydurmayı gerektirmez.

Para ve ticaret malları, Kurulun açıklamasında tek başına veya birlikte 24 ayar 80,18 gram altın değerine ulaşmaları bakımından incelenir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Paraların ve ticaret mallarının nisabında ölçü alınacak altının ayarı ne olmalıdır?) Nisap miktarı rehberi bu ölçüyü gınâ ve istiğnâ ayrımıyla anlatır. Rehber güncel döviz kuru veya altın fiyatı vermez. Gerçek hesapta değer bilgisi ayrıca hazırlanır; kaynaklı ölçü ile günlük fiyatın aynı bilgi olmadığı korunur.

Altın ziynet konusunda kullanım amacı ve mezhep farkı vardır. Hanefî yaklaşımda diğer şartları taşıyan ziynet zekâta tâbidir; Kurul Şâfiî yaklaşımda mutat, israfa kaçmayan kullanım ile tasarruf amaçlı saklamayı ayırır. Altın zekâtı rehberi ayar ve bu görüş farkını genişletir. Altınla birlikte değerli taş bulunan bir takıda malın niteliği ayrıca öğrenilir. Ziynet bağlamındaki açıklama bütün ticarî kıymetli eşyalara kayıtsız genellenmez.

Para ve altın için hazırlayın:

  • Gerçek mülkiyet bilgisini
  • Para türü veya altının ayarını
  • İlgili değer ve nisap incelemesini
  • Temel ihtiyaç, borç ve süre şartlarını

Ticaret malları, satılık araç ve stoklar nasıl değerlendirilir?

Ticaret amacıyla tutulan mallar kendi kullanım eşyasından ayrı incelenir. TDV yıl sonunda eldeki ticaret malının değeri ve ilgili borç-alacak hesabını anlatır. Kurul malın zekâtının değer üzerinden para veya kendi cinsiyle verilebileceğini açıklar; mezhep ve diğer şartlar korunur.

Satış amacı malın niteliğini değiştirir

Ticaret malları, TDV açıklamasında satım amacıyla bulundurulan varlıklar olarak ayrı zekât başlığıdır. Kişisel kullanım için edinilmiş eşyanın fiyatı yüksek diye aynı başlığa alınması gerekmez. Satış amacıyla tutulan araç, eşya veya başka mal ise ticaret çerçevesiyle incelenir. Kullanımın gerçek bilgisi öğrenilmeden eşyanın sadece adından sonuç çıkarılmaz. Stok, nakit ve alacak kayıtları malın farklı durumlarını gösterebilir. Aynı kalemin tekrar yazılması veya gerçekten sahip olunmayan varlığın hesaba eklenmesi önlenmelidir.

Ticaret malının zekâtı, Kurul açıklamasında değer üzerinden para veya malın kendi cinsiyle ödenebilir. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Ticaret malının zekâtı kendi cinsinden ödenebilir mi?) Ticaret malında ödeme açıklaması (yeni sekmede açılır) bu imkânı belirtir. Malın zekâta konu olmasıyla payın nasıl teslim edileceği ayrı sorulardır. Uygun hak sahibine temlik ve niyet yine incelenir. Kendi cinsiyle ödemeye izin verilmesi, herhangi bir malı herhangi bir alıcıya amaç belirtilmeden vermenin otomatik zekât olacağı anlamına gelmez.

TDV ticaret malının yıl içinde başka mal ile değiştirilmesinin ilgili yıl şartını ortadan kaldırmadığını açıklar. Yıl sonunda mevcut değer ve borç-alacak bilgisi birlikte ele alınır. Hanefî ve Şâfiî borç yaklaşımları da farklı aktarılır. Her stok değişiminde bütün yılın baştan başlaması tek genel kural değildir. Zekât ne zaman verilir rehberi zaman çerçevesini tamamlar. Kaynakta doğrulanmayan belirli bir işletmenin stok değerleme yöntemi bu genel anlatımdan kesin kişisel hüküm olarak türetilmez.

Kişisel kullanım ile ticaret
Örnek malİlgili bilgiİnceleme
AraçKişisel kullanım veya satış amacıAynı isim farklı mal niteliği
EvOturma veya ticaretTemel ihtiyaç ile ticaret ayrımı
StokTicaret amacı ve sahiplikİlgili değer ve yıl
Payın teslimiPara veya kendi cinsiKurul izni ve geçerlilik şartları

Kiraya verilen ev, dükkân ve iş makinesinin kendisine zekât düşer mi?

Kurul gelir elde etmek için kullanılan varlığın kendisi ile gelirini ayırır. Malın kendisine zekât düşmeyebilir; biriken gelir diğer artıcı mallarla nisap ve ilgili şartlar bakımından incelenir. Atıl ihtiyaç fazlası malın alıcılık bakımından etkisi de farklı başlıktadır.

Mülkün değeri ile gelir birikimi aynı hesap değildir

Gelir amaçlı kullanılan malın kendisi, Kurulun ev, dükkân, tarla ve iş makinesi açıklamasında ayrı değerlendirilir. Bizzat işlemek, kira veya başka yolla gelir sağlamak için kullanılan malın değeri nisaba ulaşsa bile kendisine zekât düşmediği açıklanır. Gelirinin tek başına veya diğer artıcı mallarla nisaba ulaşması ise ayrıca incelenir. Bu ayrım varlığın değeri ile eldeki gelir birikimini aynı kalem olarak toplamamayı sağlar. Malın satış amacıyla tutulması başka durumdur; gelir kullanımına kayıtsız genellenmez.

Gelir getiren mal, Kurul açıklamasında kendisi ve geliri ayrı incelenen varlıktır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi hakkında nisap açıklaması) Kullanım ve gelir ayrımı (yeni sekmede açılır), geçimin karşılanıp karşılanamadığını alıcılık yönünden de ele alır. Sadece kira geliri bulunması kişiyi her durumda zekât verir veya alır diye sınıflandırmaz. Toplam gelir, ihtiyaç ve ilgili mal şartları birlikte öğrenilir. Birikimle aylık gelir adı aynı bilgi değildir; mevcut mal durumu ayrıca belirlenir.

Ticaret amacı taşımayan atıl ihtiyaç fazlası mal, Kurul açıklamasında artıcı olmayan niteliğiyle ele alınır. Kendisine zekât düşmemesi, nisap değerine ulaşınca zekât almaya engel oluşturmayacağı anlamına gelmez. Gınâ ile istiğnâ ayrımı bu noktada önemlidir. Kişinin yükümlülüğünü araştırırken alıcılık şartlarının ayrıca bulunduğu unutulmaz. “Bu eve zekât düşmüyor, öyleyse sahibi kesin yardım alabilir” çıkarımı kaynakta anlatılan bütün koşulları açıklamaz. Malın amacı ve geçim durumu soruda birlikte verilmelidir.

Taşınmaz ve makine kullanım ayrımı
KullanımMalın kendisiAyrı soru
Temel ihtiyaçKendi kullanım çerçevesiDiğer mal ve geçim durumu
TicaretArtıcı mal çerçevesiDeğer, nisap ve süre
Ticaret dışı atılArtıcı olmayan malİstiğnâ ve alıcılık
Gelir amaçlıKendisi ile gelir ayrılırGelir birikimi ve geçim

Gelir malı için açıklayın:

  • Malın hangi amaçla kullanıldığını
  • Gelirle malın değerini ayrı
  • Birikmiş gelirin mevcut durumunu
  • Toplam kazanç ve geçim bilgisini

Borç verdiğim para, kira alacağı ve geri alınamayan alacak aynı mı?

Kurul alacakları kuvvetli, orta ve zayıf olarak ayırır. Borç verilen para ve ticaret bedeli, kira gibi gelir alacağı ve mehir gibi mal bedeli olmayan alacak farklı değerlendirilir. İnkâr edilen veya geri alınma umudu olmayan alacaklar ayrıca ele alınır.

Alacağın kaynağı ve tahsil imkânı

Alacak, Kurulun açıklamasında türüne göre zekâtı farklı değerlendirilen varlıktır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Alacağın zekâtını vermek gerekir mi?) Borç olarak verilen para ve ticaret mallarının bedeli kuvvetli alacak başlığında anlatılır. Borçlu ikrar ediyorsa veya kesin ispat delili varsa yıllık zekât açıklaması yapılır. Önceki yıllar ödenmemişse tahsil sonrası geçmiş paylar da ele alınır. Bu çerçeve Hanefî kaynaklara dayanır; TDV başka yaklaşım ve yorumları da aktarır. Bütün alacaklar aynı gruba sokulmaz.

Kurul orta alacak başlığında ev kirası gibi satım için olmayan malın gelirinden doğan alacağı anlatır. Geçmiş yılların borcu ve ödeme mecburiyetinde tahsil miktarı ayrıca belirtilir. Zayıf alacak başlığında vasiyet, mehir ve diyet gibi mal bedeli olmayan alacaklar yer alır; bunlarda geçmiş yılların payı gerekmez, tahsil ve üzerinden yıl geçmesi açıklanır. Alacağın ne zaman doğduğunu bilmek kadar neden doğduğunu bilmek de önemlidir. Yalnız toplam beklenen para bu ayrımı göstermez.

İnkâr edilen veya geri alınma ihtimali olmayan alacakta Kurul her yıl ödeme gerekmediğini açıklar. Böyle bir alacak daha sonra tahsil edilirse üzerinden yıl geçince o yılın payının verileceği, geçmiş yılların gerekmediği belirtilir. Bu hüküm bütün normal ticaret alacaklarına genellenmez; tahsil umuduyla ilgili kayıt önemlidir. Bir alacağın gecikmesi, her durumda ümit kesilmiş olduğu varsayımıyla değerlendirilmez. Gerçek borç ilişkisi, ispat ve tahsil durumu somut bilgilerle açıklanmalıdır.

Kurulun alacak ayrımları
TürKaynakta verilen örnekÖnemli bilgi
KuvvetliBorç para ve ticaret bedeliİkrar veya kesin delil
OrtaEv kirası gibi gelir alacağıTahsil ve ilgili nisap kaydı
ZayıfMehir, vasiyet ve diyetTahsil sonrası ilgili yıl
Ümit kesilmişİnkâr veya geri alınamamaSonradan tahsil olursa ayrı hüküm

Alacak sorusunda hazırlayın:

  • Alacağın doğduğu işlemi
  • Borçlunun ikrarı veya ispat durumunu
  • Tahsil edilen ve beklenen kısmı
  • Geri alınma imkânına ilişkin gerçek bilgileri

Hayvan ve tarım ürünleri neden ayrı rehberlerde incelenir?

Hayvan ve toprak ürünlerinin nisap, oran ve zaman başlıkları para ve ticaret malından farklı olabilir. Kurul öşürde 2025 kararlarıyla nisap ve masraf açıklamaları yapar. Her malı yüzde 2,5 ve bir yıl bekleme kuralına bağlamak kaynaklı bir genel yöntem değildir.

Mal türünün özel şartlarını korumak

Hayvanlarda cins, sayı ve beslenme veya yetiştirilme amacı ilgili kaynaklarda ayrıca ele alınır. Ticaret için tutulma ile hayvanın kendi cinsinde zekât şartları aynı soru değildir. Hayvan zekâtı rehberi bu başlıkları kaynaklı biçimde ayırır. Toprak ürünleri de para hesabına kopyalanmaz. Öşür nedir rehberi Kurulun güncel nisap, masraf ve borç açıklamalarını kendi bağlamıyla ele alır. Malın türünü belirlemek, yanlış oran veya süre genellemesini önleyen başlangıçtır.

Öşür, Kurulun 2025 açıklamasında Ebû Hanîfe görüşü esas alınarak ilgili toprak ürünlerinde nisap ve yıllanma aranmadan değerlendirilen paydır. (Din İşleri Yüksek Kurulu, Toprak ürünlerinin öşründe nisap var mıdır?) Kaynak küçük ev çevresi bahçeleri için ayrı kayıt da verir. Bu ayrıntı, tarım ürünlerine para nisabını otomatik taşımamayı gerektirir. Aynı şekilde doğrudan üretim masraflarının etkisi oran başlığında ayrıca açıklanır. Rehber bütün mal türlerini tek tablo oranıyla kapatmaz; özel şartları ilgili kaynakla öğrenmeye yönlendirir.

Mal listesini tamamlayan kontrol:

  • Sahipliği belirleyin.
  • Kullanım amacını kaydedin.
  • Mal türünün özel nisap ve süre şartını okuyun.
  • İlgili borç ve ödeme geçerliliğini ayrı inceleyin.

Zekât hangi mallardan verilir rehberi, varlık listesinin doğru sınıflarla hazırlanmasını sağlar. Kişisel malın tüm ayrıntıları bilinmeden kesin tutar üretmez. Para, ticaret, gelir ve alacak ayrımları ile hayvan ve ürünlerin özel şartları ayrı tutulur. Mezhep farkı ve Kurulun tercih ettiği görüş açık aktarılır. Hesaplanan payın zekât niyetiyle uygun hak sahibine teslimi de ayrıca gerekir. Zekât nasıl verilir rehberi mal incelemesinden sonraki ödeme işlemini tamamlar; sadece listede mal bulunması ödemenin gerçekleştiğini göstermez.

Kişisel kullanım, ticaret, gelir ve alacak ayrımlarını gösteren yazısız bilgi kartları
Zekâta tâbi malın adı, amacı, mülkiyeti ve özel şartları birlikte belirlenir.

Sık sorulan sorular

Malın fiyatı yüksekse her durumda zekât var mı?

Hayır. Kullanım amacı, artıcı nitelik, nisap ve ilgili diğer şartlar öğrenilir.

Kâr getirmeyen para artıcı sayılır mı?

Para potansiyel artıcı nitelikle değerlendirilir; fiilî kâr yokluğu tek başına dışlama sebebi değildir.

Döviz için burada sabit bir rakam var mı?

Rehber güncel kur üretmez. Kurulun ortak altın değer ölçüsü ve ilgili şartlar esas alınır.

Kişisel araç ile satış stoku aynı mı?

Kullanım amacı farklıdır. Ticaret için tutulan mal ayrı çerçevede incelenir.

Ticaret malının payını kendi cinsiyle verebilir miyim?

Kurul para veya malın kendi cinsiyle ödemeyi açıklar; niyet ve uygun alıcıya teslim şartları korunur.

Stok değişince yıl her zaman yeniden mi başlar?

TDV ticaret malının başka malla değiştirilmesinin ilgili yıl şartını kendiliğinden kaldırmadığını açıklar.

Kiraya verilen evin değeri ile kira birikimi aynı mı?

Kurul malın kendisi ile gelirini ayrı değerlendirir. Gelir birikimi ilgili şartlarla incelenir.

Atıl malımda zekât yoksa mutlaka alabilir miyim?

İstiğnâ ve alıcılık ayrı başlıktır; ihtiyaç fazlası atıl malın nisap değeri etkili olabilir.

Borç verdiğim para kuvvetli alacak mı?

Kurul borç para ve ticaret bedelini bu başlıkta ikrar veya kesin delil kaydıyla ele alır.

Kira alacağı mehir alacağıyla aynı mı?

Kurul kira gibi orta ve mehir gibi zayıf alacakları farklı şartlarla inceler.

Geri alınma umudu olmayan alacak için aynı yıllık kural mı?

Kurul bu alacağı ayrıca değerlendirir; sonradan tahsil ve yıl şartını açıklar.

Tarım ürününe para hesabını uygulayabilir miyim?

Hayır. Öşür kendi nisap, masraf, borç ve zaman açıklamalarıyla incelenir.

Diğer sorular için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Bu rehberdeki dini bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu yayınlarına dayanır; mezhep farkı bulunan konularda bu fark ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuza özgü sorular için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.

  1. “Zekât” maddesi, Mehmet Erkal (birinci bölüm) (yeni sekmede açılır)TDV İslâm Ansiklopedisi

  2. Paraların ve ticaret mallarının nisabında ölçü alınacak altının ayarı ne olmalıdır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

  3. Kadınların, ziynet eşyasından zekât vermeleri gerekir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

  4. Ticaret malının zekâtı kendi cinsinden ödenebilir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

  5. Daire, dükkân, tarla ve iş makinesi gibi nisap miktarı mala sahip olan kişi zekât alabilir mi? Kurban ve fıtır sadakasıyla mükellef olur mu? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

  6. Alacağın zekâtını vermek gerekir mi? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu · Son kontrol: 27 Ekim 2026

  7. Toprak ürünlerinin öşründe nisap var mıdır? (yeni sekmede açılır)Din İşleri Yüksek Kurulu

İlgili rehberler

Kurban hizmetlerini ayrı kapsamıyla okuyun

Zekât toplama hizmeti sunulmaz. Kurban vekâleti, kesim ve teslim bilgilerini kurban hizmetleri sayfasında inceleyebilirsiniz.